Part 21
Annit doif skayle beg er finn, ne skayle nach currein soym Er v’cowle fay math golle, fa cowin sen rame ray Di wamyn beggane sloyeg, ag essroyg nyn neggin mawle Di chemyn fa holta yr trae, currych mor is ben ann Keigit leich zownych mane leich, fa math er gneeit er gych gart Fir rar ness is marg a cheith, di gowmist er gi ter nert Derrymir wlli gi dane, ach finn no wane is gowle Dethow churrych fa hard keym wa na reym scoltyth nyn donn Ne yarnyth tam in na techt gir zoywe calle si fort ynaa Yth techt dey her in ness derre ass m’cayve mnaa Gilli a darli no syth graanne, is ser mayne nossyth dalwec In nynin hanyk in gane, di waymin feyn rompyth sorve Heg thuggin gu pupaill finn, is banneis gi grin doyth Reggir m’kowle na heiner, in bannow beinn gin toyth Darrit in reith fa math drach, gi hard di neyn dath zlan Ca trawe as danith in wan, toywr skaylli gi gar rowne Neyn may re heir fa hwne, innosit gyth crwn my zayll Ne elli trawe fa neyin grane nar earis feyn di leich feal A reithyin hwlle gi royd a neyn oyk is math dalwe In tosga fa daneis an gane tawiris doyth pen gi darve Mi chomryth ort mass tow finn, di rae run in makayve mna Daywis towr loyryth is di loye gave mi chomre gi loyth tra Derrich in reith fa math fiss sloneit a niss ca ter a hei Goym rayd chomre a wen er gi far za will in greit Tay la feich a techt er murri leich is math gol er mi lorga Mak re na Sorchir is geire erme is do fa anm in Dyr borb Di churris gessi ne chenn gi berre fin may er saylle Is nach bein aggi mir wnee gar wath a ynee is awge Di raye osgir gi glor mir far sin di chosk gi reith Gin gar for finn di yess, ne rach tow less mir wneith Di chemyn techt her stead leich si wayd oss gi far Sowle ni farga gi dane si nwle chadni zoyve a wen Clokgit tenn teygne ma chenni far nar heme is bi tren Skaa yrwnnych you er a zess a drum lin cless era claa Clawe trome tortoyl nac gann gi tenn er teive in ir vor A gymirt class assi chind is a techt in genn tloye Za voneis zasg gi moya a sessow in gawlow skay Er nert er zask er zolle ne elle far mir achay Naill flath is rosk reith in kenn in ir fa keive crow Math in noyth fa gall a zayd is loayth a stayd ne gi srow Tanik in stead sin in deir sin far nar weine riss in nayne Kegit leich wemir ann zonyth ra hynsyth gar nar Er eggill in ir is a heyth ne royve leich zin gan zrane Da twne mir hanik in deir darrit in reith fa math clu In nathin tow feyn a wen in na sud in fer a der tow Haneym a v’coulle a ynd is fowir linn a zi tane Darg say miss wra less ga math di thress a inn aylle Derre oskir agus Gowle bi worbe coskir lonn ni gath Nane sessow in gar in tloye eddir in far mor si flaath Hanik in leich bi wath tlacht le feich is lay nart no genn Aggis foddeis woyn in wen di we gar a zolin inn Tuk m’Morn in turchir dane gi croy na zey din tleyg Ner anni in turchir nar hay za sky gin darny da wli Di crath oskir fa mor ferg a chrissi yerg za layve claa Aggis marveis stayd in ir mor in teaach a rinyth lai Nor hut in stayd er in lerg zimpoo la ferg is la feich Agis fokgris borbe in teme corik er in kegit leich In tewe moe zinsyth fene is dinn kegit leich nar heim no zall Gar waat in tessow sid drost di zyle in gask la nyth lawe Varrit da willi gi marri gi dane di gi far zew sin De nemist wlli fa hur mir hu ac coryk fir Chaywill tre nenor gi moy sin nirrill chroy solli di scur Ga croy chaywill ni dre cheill er gi eine dew sin a churr Di zrwt gowle in nagni vir gu leddirt in ir in gor roit Ga bea chewic eads in sin bi zarve in gell sin gloe Horchir m’Morn lai laive m’re nyth sorchir skaylle mor Is margk trave in danik in ven fa hut in far in gar roit Is er tuttym in ir vor in gar zi choyn croye in ceme Di we neyn re heir fa hwne bleygin ac finn ansyth nane Flann m’Morn croy in cass hor bass fa mor in teacht Ne reive leich a danik ass zeive gin a chneis lane di chrecht Mathirsyth feine bi wath tlacht neach a wackyth reyve neir er In nis ass derri dym zneith er inn is annit doth skayll. Annit doth skayll.
Do zawe sea churre no o skay leith na thraa zor royve ann Na gin dug ayr mor er ir wane is gin dranik se a feyn fynn.
Mir wee kegit leich garwe in daall in narm zo gi loor Wemist gin choywir fa smach da goyvys woyn in cor Di weit in glywe gin tocht a cluyith chorp agus skay Co math chorik pen a deiss ne aykyth reiss er mi ray Eligir aggin ag in ess fer bi wath tressi is gneive Currir fay wrayth gi moyer fane oyr in nonor mi reith Deyth bleyin zoolle in narm naye in leith worb nar loyeth in reith M’Morn fa deyiss lamm gai leygiss ag finn ni fleygh.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ughdair so Ossian.
Aithnichte domh sgeul beag air Fionn, ni sgeul nach cuirear an suim, Air Mac Cumhail fa maith goil, fa cuimhne sin ri ’m ré. Do bha sinn beagan sluaigh, aig Easruadh nan eagan mall, Do chi sinn fo sheòl air tràidh, currach mòr ’us bean ann. Caogad laoch guineach mu ’n rìgh, fa maith air ghniomh air gach gart, Fir d’ ar n-eis is mairg a chite, do ghabhamaid air gach tìr neart. Do eireamar uile gu dion, ach Fionn nam Fiann ’us Gall, Do fheitheamh a churraich fa h-airde ceum, bha ’n a reim a sgoltadh nan tonn. Ni dheanadh tàmh ann a teachd, gu ’r ghabh cala ’s a phort ghnàth. Aig teachd do thìr an eas, do eirich as maca mnatha, Gile a dealradh no sitheadh gréine, ’us is mìn nòs a deilbh; An ainnir a thainig an céin, do bhamaid féin roimpe soirbh. Thig thugainn gu pubull Fhinn, ’us beannaicheas gu grinn doibh, Fhreagair Mac Cumhail ’na aonar, am beannachd binn gun toigh, Do fharraid an rìgh fa maith dreach, gu h-ard do nighean an dath ghloin, Co ’n treabh as an d’ thainig a bhean, thoir sgeul gu geur dhuinn. Nighean mi rìgh thìr fo thuinn, innisid gu cruinn mo dhàil, Ni bheil treabh fa ’n iadh grian, nar iarras féin do laoich fial, A rioghan a shiubhail gach ròid, a nighean òig is maith dealbh, An tosga fa thainigeas an cein, tabhaireas doibh féin gu dearbh. Mo chomraich ort ma ’s tu Fionn, do ràdh ruinn am maca mnatha, D’ fheabhas d’ ùrlabhraidh ’us do shluaigh, gabh mo chomraich gu luath tràth. Deir an rìgh fa maith fios, sloinn a nis co th’ air do thi, Gabham ri ’d chomraich, a bhean, air gach fear dha ’m bheil an cridhe. Tha le fioch a teachd thar muir, laoch is maith goil air mo lorg, Mac rìgh na Sorcha is maith airm, ’us do ’n ainm an Daire Borb. Do chuireas geasan ’n a chionn, gum beireadh Fionn mi air sàl, ’Us nach bithinn aige mar mhnaoi, ge ’r mhaith a ghniomh ’us ’àgh. Do ràdh Osgar le gloir mhèar, am fear sin a chosg gach rìgh, Gun ge ’r fòireadh Fionn do gheas, ni rachadh tu leis mar mhnaoi. Do chi sinn teachd thar steud, laoch ’s a mheud os gach fear, ’Siubhal na fairge gu dian, ’s an iùl cheudna ’ghabh a bhean, Clogaid teann tighinn mu ’cheann, fa ’n fhear nar thioma ’us bu treun, Sgiath chruinn dhubh air a dheas, a druim làn chleas air a cleibh, Claidheamh trom toirteal nach gann, gu teann air taobh an fhir mhoir, Ag imirt chleas os a chionn, ’us a teachd an connimh an t-sluaigh, A dha mhanais gaisge le buaidh, a seasamh an gualainn a sgéith, Air neart, air ghaisge, air ghoile, ni bheil fear mear ach e, Neul flath ’us rosg rìgh, an ceann an fhir fa caomh cruth, Maith a shnuadh ’us geal a dheud, is luaithe a steud no gach sruth, Thainig an steud sin air tìr, ’s am fear nar mhìn ris an Fheinn. Caogad laoch bhith’maid ann, a choinnich a dh’ ionnsuidh an fhir, Air eagal an fhir ’us a theachd, ni robh laoch gun ghrain. De thuinn mar thainig air tìr, d’ fharraid an rìgh fa maith cliù, An aithnich thu féin a bhean, an e sud am fear a deir tu? Aithnicheam, Mhic Cumhail, a Fhinn, is pùdhar leam e do d’ Fheinn, Tairgidh se mise a bhreith leis, ge maith do threise, Fhinn aill, Do eirich Osgar agus Gall, bu bhorb cosgair lonn nan cath, ’N an seasamh an goire do ’n t-sloigh, eadar am fear mòr ’s am flath, Thainig an laoch bu mhaith tlachd, le fioch ’us le neart ’n a cheann, Agus faigheas uainn a bhean, do bha ’n goire do ghualainn Fhinn, Thug Mac Moirne an t-urchar dian, gu cruaidh ’n a dheigh do ’n t-sleigh, Nior fann an t-urchar nior e, dhe ’sgéith gun d’ rinneadh da bhloidh. Do chrath Osgar fa mòir fheirg a chrios dhearg dhe ’laimh chlì, Agus marbhas steud an fhir, mòr an t-euchd a rinneadh leatha. ’N uair thuit an steud air an leirg, dh’ iompaich e le feirg ’us le fioch, Agus fògras, borb an taom, comhrag air na caogad laoich. An taobh mo dh’ ionnsuidh féin ’us d’ Fhinn, caogad laoch nior thiom ’n a dhàil, Ge ’r mhaith an seasamh ’s an trosd, do gheill an cosg le a laimh. Bheireadh da bhuille gu mear, gu dian do gach fear dhiubh sin, Do bhitheamaid uile fa h-ùir, mar h-ùmh ag comhrag fir. Cheangail tri naoinear le buaidh, ’s an iorghuill chruaidh sul do sguir, Gu cruaidh ceangail nan tri chaoil, air gach aon diubh sin a chuir. Do dhruid Gall an aigne mhir, gu leadairt an fhir an goire roimhe, Cia b’e chitheadh iad an sin, bu gharbh an goile ’s an gleò; Thorchair Mac Moirne le a laimh, Mac rìgh na Sorcha, sgeul mòr; Is mairg treabh o ’n d’ thàinig a bhean, fa thuit am fear an goire romha. ’Us air tuiteam an fhir mhòir, an goire do ’n chuan, cruaidh an ceum, Do bhi nighean rìgh thir fo thuinn, bliadhna aig Fionn anns an Fheinn. Flann mac Moirne cruaidh ’an càs, fhuair bàs, bu mhòr an t-euchd, Ni robh a thainig as dhiubh, gun a chneas làn de chreuchd: M’ athairse féin bu mhaith tlachd, neach am bochd riamh nior eur. ’Us nis is deireadh do ’n ghniomh, air Fionn is aithnichte domh sgeul. Aithnichte domh sgeul.
* * * * *
Mar bha caogad laoch garbh, an dàil an arm dha gu leòr, Bhitheamaid gun chobhar fo a smachd, do ghabhas uainn a chòir, Do bhitheadh an claidheamh gun tochd, a claoidh chorp agus sgiath, Co maith chomhrag air mo dheas ni fhaca mi ris air mo réidh. Adhlacar againn aig an eas, fear bu mhaith treis ’us gniomh, Cuirear fa bhràigh gach meur, fainne òir an onoir mo rìgh, Deich bliadhna dhol an airm nimh, an laoch borb nior lughaich an rìgh, Mac Moirne fa d’ fhios leam, ’ga leigheas aig Fionn nam fleadh.
[Sidenote: ANCIENT.]
Auctor hujus Ossane M’finn.
Sai la guss in dei oy nach vaga mai finn Chanaka rem rai sai boo zar lym Mak neyn oe heik ree nyth wollych trom Meddi is mo raith mo cheyl is mo chon Fa filla fa flaa fa ree er girre Finn fla re no vane fa treach er gych ter Fa meille mor marre fa lowor er lerg Fa shawok glan geith fa seith er gi carde Fa hillanich carda fa markyth nor verve Fa hollow er zneith fa steith er gi scherm Fa fer chart a wrai fa tawicht toye Fa hynseith naige fa bratha er boye Fa hai in techter ard er chalm is er keol Fa dwlta nyn dawf o zaik graig ni glar A kness mir a galk a zroie mir in ross Bi zlan gorm a rosk a holt myr in tor Fa dwle dawf is doonna fa haryth nyn aw Fa hollow er znee fa meine ri mnawe Fa hai meille mor mak mwrna gi mygh Bar lynyth nyn land an cranna os gych ig Fa saywar in rygh a vodla mor zlass nyth Din zort zar zewe terf nocha thra ... ... brone bane ... er nyth tloye fa bi chroy cham Fa chossnw in greit fa vanve ni bann Gin dug in flath trechaid cath fa chann Er scrattych o zea M’Cowle nor chail Id deir fa zoo ne closs goo na vail Ner earne er nach zor air voo ynd Cha royve ach re grane re reyve vass a chynn Neir aik pest in locht na arrych in noef Neryn nyn neve ner varve in ser soyve Ne hynasse zneve a beine gin de bra Ner ynasse voym trane a voye si waa Ach is olk id tam in dei ind ni vane Di quhy less in flath gi math wa na zei
Gin angnow in vor gin annith glan geith Gin nor in mne ree is gin wre ni leich Is tursych id tam in dei chinni ni gaid Is me in crann er creith is me keive er naik Is me chnoo cheith is me in teach gin schrane Achadane mi nor is me in toath gin treath Is me ossin m’fynn er trane ym zneith Nad be voa finn di bi lwm gi neith Vii sliss er y hyg m’kowl gyn blygh Vii fythit skae cliss er gi sliss deu sen Kegit ymme oole in dymchale mi ree Kegit leich gin ymzwn syth gith ymme zeive x^t pley bane na hallith re hoil x^t urskir gorm x^t corn in noor Ach bi wath in traive a wag finni ni vane Gyn dochil gin drow gyn glw is gyn gley Gyn talkis ind er in err za ayne Ag dol er gi nae di weith cach za rar Finn flath in tloye sothran er a lou Re nyn wlle aig roy zwnni ni ner zwlt Ner zwlt finn ree nath ga bi veg a lynn Char churre ass i heach nach zor danyth ann Math in donna finn math in donna ai Noch char helic nath lai zor helic sai. Sai.
[Sidenote: MODERN.]
Auctor hujus Ossian Mac Fhinn.
Se la gus an dé, o nach fhaca mi Fionn, Cha-n fhaca ri ’m ré, saoi bu gheire leam; Mac nighinn O’ Theige, rìgh nam buillean tròm. M’ eud ’s mo rath, mo chiall ’s mo chon, Fa filidh fa flath, fa rìgh air gheire, Fionn flath, rìgh na Feinn, fa treabhach air gach tìr, Fa miall mòr mara, fa leobhar air leirg, Fa sheabhag glan gaoithe, fa sith air gach ceairde, Fa oileanach ceart, fa mairg nior mhearbh, Fa ullamh air ghniomh, fa steidh air gach seirm, Fa fior ceart a bhreth, fa tàmhaiche tuaith, Fa ionnsaichte ’n a aigh, fa brathach air buaidh, Fa h-e an teachdair ard, air chalm ’us air cheol, Fa diùltadh nan daimh, o dh’ fhàg greagh na clàr, A chneas mar an cailc, a ghruaidh mar an ròs, Bu ghlan gorm a rosg, ’fholt mar an t-òr, Fa dùil daimh ’us daoine, fa aireach nan àgh, Fa ullamh air ghniomh, fa mìn ri mnathaibh, Fa h-e am miall mòr, mac muirne gach magh, B’ fhear loinneadh nan lann, an crann os gach fiodh. Fa saoibhir an rìgh, a bhotal mor glas, D’ fhion ghort ghear gharbh, tairbh noch char threa ... ... broinn bhàin, ... air an t-sluagh, fa bu chruaidh cheum, Fa chosnadh an gniomh, fa Bhanbha bhain, Gun d’ thug am flath, tricheud cath fa a ceann, Air sgraiteach dha, M’Cumhail nior cheil, A deir fa a ghò, ni clos gò ’na bheul, Ni euradh air ni, fhuair fear o Fhionn, Cha robh aca ri gréin, rìgh riamh as a chionn, Nior dh’ fhàg beist an loch, no nathair an nimh, An Eirinn nan naomh, nar mharbh an saor seimh, Ni h-innisinn a ghniomh, a bhithinn gu de bhràth, Nior innisinn uam, trian a bhuaidh ’s a mhaith, Ach is olc a taim, an deigh Fhinn nam Féinn, Do chaidh leis an fhlath, gach maith bha ’na dhéigh, Gun anghnath aoin mhòir, gun eineach glan gaoithe, Gun òr ’us mnatha rìgh, ’s gun bhreith nan laoch. Is tuirseach a taim an deigh chinn nan ceud, Is mi an crann air chrith, ’s mo chiabh do m’ fhàg, Is mi a chno chith, is mi an t-each gun srian, Achadan mi an uair, is mi an tuath gun treabh, Is mi Ossian mac Fhinn, air trian de ’m ghniomh, An fhad bu bheò Fionn, do bu leam gach ni, Seachd slios air a thigh, M’Cumhail co fleadh Seachd fichead sgiath chleas, air gach slios dhiubh sin, Caogad uidheam olaidh an timchioll mo rìgh, Caogad laoch gun iomagan, anns gach uidheam dhiubh, Deich bleidh bàn, ’n a thalla ri òl, Deich eascradh gorm, deich corn de ’n òr, Ach bu mhaith an treabh, a bh’ aig Fionn nam Feinn, Gun doichioll gun druth, gun gleois gun gléidh, Gun tarchuis ann, air aon fhear dh’a Fheinn, Aig dol air gach ni, do bha càch d’a réir, Fionn flath an t-sluaigh, sothran air a luaidh, Rìgh nan uile aigh, roimh dhuine nior dhiult, Nior dhiult Fionn roimh neach, ge bu bheag a loinn, Char chuir as a theach, neach dha ’r thainig ann, Maith an duine Fionn, maith an duine e, Noch char thiodhlaic neach, le dha ’r thiodhlaic se. Sé.
[Sidenote: ANCIENT.]
A houdir so Allane M’Royree.
Glennschee in glenn so rame heive, a binn feig agus lon, Menik redeis in nane, ar on trath so in dey agon A glen so fa wenn Zwlbin zwrm, is haald tulchi fa zran Ner wanew a roythi gi dark, in dey helga o Inn ni vane Estith beg ma zalew leith a chuddycht cheive so woym Er wenn Zwlbin is er inn fail, is er M’ezoynn skayl troyg Gur lai finn fa troyg in shelga, er V’ezwn is derk lei Zwll di wenn Zwlbin di helga, in turkgi nach fadin erm zei Lai M’ezwnn narm ay, da bay gin dorchirre in tork Gillir royth ba zoill finn, is sche assne rin do locht Er fa harlow a zail, M’ozunn graw nin sgoll Ach so in skayll fa tursych mnaan, gavr less di layve an tork. Zingywal di lach ni wane, da gurri ea assi gnok In schenn tork schee bi garv, di vag ballerych na helve mok Soeyth finn is derk dreach, fa wenn Zwlbin zlass in telga Di fre dimit less in tork, mor in tolga a rin a shelga Di clastich cozar ni wane, nor si narm teach fa a cann Ersi in a vest o swoyn, is glossis woyth er a glenn Curris ri faggin nin leich, in shen tork schee er freich borb Bi geyr no ganyth sleygh, bi traneiseygh na gath bolga M’ozwnn ni narm geyr, fragor less in na vest olk Wa teive reyll trom navynyth gay, currir sleygh in dayl in turk Brissir an cran less fa thre, si chran fa reir er in mwk In sleygh o wasi waryerka vlaye, rait less nochchar hay na corp Targir in tan lann o troyle, di chossin mor loye in narm Marviss M’ozunn fest, di hanyth feyn de hess slane Tuttis sprocht er Inn ne wane, is soyis sea si gnok Makozunn nar dult dayve, olk less a hecht slane o tork Er weith zoyth faddi no host, a durt gar wolga ri ray Tothiss a zermit o hocht, ga maid try sin tork so id taa Char zult ay achonyth finn olk leinn gin a heacht da hygh Toissi tork er a zrum, M’ozunn nach trome trygh Toiss na ye reiss, a yermit gi meine a torc, Fa lattis troygh ya chinn, a zil nin narm rind gort Ymbeis bi hurrus goye, agus toissi zayve in tork Gunne i freich neive garve, boonn in leich bi zarg in drod Tuttis in sin er in rein, M’O’Zwne nar eyve fealle Na la di heive in turk, ach sen ayd zut gi dorve A ta schai in swn fa creay, M’O’Zwne keawe in gleacht Invakane fullich ni wane, sin tulli so chayme fa art Saywic swlzorme essroye, far la berrit boye gi ayr In dey a horchirt la tork, fa hulchin a chnokso a taa Dermit M’O’Zwne oyill, huttom tra ead nin noor Bi gil a wrai no grane, bu derk a wail no blai k ... Fa boe innis a alt, fadda rosk barglan fa lesga Gurme agus glassi na hwle, maissi is cassi gowl ni gleacht Binnis is grinnis na zloyr, gil no zoid varzerk vlaa Mayd agis evycht sin leich, seng is ser no kness bayn Coythtyc is maaltor ban, M’O’Zwne bi vor boye In turri char hog swle, o chorreich wr er a zroy Immir deit eyde is each, fer in neygin creach nar charre Gilli a bar gasga is seith, ach troyg mir a teich so glenn. Glennschee.
[Sidenote: MODERN.]
Is e ùghdair so Allan Mac Ruaridh.