Part 22

Gleannsith an gleann so ri m’thaobh, ’s am binne feidh agus loin, Is minic a ruitheas an Fheinn, air an t-srath so an deidh an con, An gleann so fo Bheinn Ghulbainn ghuirm, a’s àillidh tulaich fo’n ghréin, Na struthana a ruith gu dearg, an deidh shealg o Fhionn na Feinn. Eisdibh beag mar dh’ fhalbh laoch, a chuideachd chaoimh so uam, Air Bheinn Ghulbain ’us air Fionn fial, ’us air Mac O’Dhuinn, sgeul truagh, Gur le Fionn bu truagh an sealg, air Mhac O’Dhuinn a’s deirge lith, Dhol do Bheinn Ghulbain do shealg, an tuirc nach faodain arm a chaoidh. Le Mac O’Dhuinn an airm àigh, do ’m b’e gun torchradh an torc, Geillear roimhe bu dh’ fhoill Fhinn, is e esan a rinn do lochd. Fhear fa tharladh an gaol, Mac O’Dhuinn gràdh nan sgoil, Ach so an sgeul fa tursach mnathan, gabhar leis do làimh an torc, Dionghal do laoch na Feinn, do chuir e as a chnoc, An seann torc, is e bu ghairbhe, do fhac ballardaich na h-alla-muic. Is subhach Fionn a’s deirge dreach, fa Bheinn Ghulbain ghlais an t-seilg, Do frìth d’imich leis an torc, mòr an t-olc a rinn a shealg, Ri clàisdeachd co-ghàir nam Feinn, ’us an airm teachd fa a cheann, Eireas a bhéisd o ’shuain, ’us gluaiseas uath air a ghleann, Cuireas ri fàgail nan laoch, an seann torc ’us e air friodh borb, Bu ghéire no gath nan sleagh, bu treine a shaigh no gath bolga. Mac O’Dhuinn nan arm geur, freagras leis a bhéisd olc, O a thaobh thriall tròm nimhneach gath, cuirear sleagh an dàil an tuirc, Brisear a crann leis fa thrì, ’s i a crann fa réir air a mhuc, An t-sleagh o bhos bhàr-dhearg bhlaith, rait leis noch char e ’n a chorp. Tarruingear tan lann á truaill, do choisinn mòr bhuaidh nan arm, Marbhas M’O’Dhuinn a bhéisd, do thainig e fhéin as slàn. Tuiteas sprochd air Fionn na Feinn, ’us suidheas e ’s a chnoc; Mac O’Dhuinn nach do dhiult daimh, olc leis a thighinn slàn o’n torc. Air bhi dha fada ’n a thosd, a dubhairt, ge b’olc ri ràdh, Tomhais, a Dhiarmaid o ’shoc, cia meud troidh ’s an torc a ta, Char dhiult e achuinge Fhinn, olc leinn gun a theachd d’a thigh, Tomhaisidh an torc air a dhruim, Mac O’Dhuinn nach tròm troidh. Tomhais ’n a aghaidh a rìs, A Dhiarmaid gu mìn an torc, Fa leat is truagh dha chinn, a ghille nan arm roinn ghoirt. Imicheas, bu thurus goimh, agus tomhaisidh dhoibh an torc, Guinidh a fhriogh nimh garbh, bonn an laoich bu gharbh ’an trod. Tuiteas ’an sin air an raon, M’O’Dhuinn nior aoibh feall; ’N a luidh do thaobh an tuirc, ach sin e dhuit gu doirbh; A ta se an sin fa chreuchd, M’O’Dhuinn caomh an gleachd; Aon mhacan fulangach nam Fiann, ’s an tulach so chi ’m fa ard, Seabhag sùlghorm Easruaidh, fear le ’m beireadh buaidh gach air An déigh a thorchairt le torc, fa thulchain a chnuic so a ta. Diarmaid M’O’Dhuinn aibheil, a thuiteam troimh eud an òir. Bu ghile a bhrù no gréin, bu deirg a bheul no blàth ... Fa buidhe innis a fholt fad, rosg bar ghlan fa liosg, Guirm ’us glaise ’n a shùil, maise ’us caise cùl nan cleachd, Binneas ’us grinneas ’n a ghlòir, gile ’n a dhòid bhàr-dhearg bhlàth, Meud agus éifeachd ’s an laoch, seang ’us saor fo a chneas bàn, Cothaich ’us mealltair bhan, M’O’Dhuinn bu mhòr buaidh, An tùr cha thog a shùl, o chorruich ùr air a ghruaidh, Immirdich fhaoghaid ’us each, fear an éigin chreach nar char, Gille b’ fhearr gaisge ’us sith, ach truagh mar a theich ’s a ghleann. Gleannsith.

[Sidenote: ANCIENT.]

A houdir so seiss Allan M’Royre.

Mor in nocht my chow feyn a halgin a ta zim rair Re smeinten a chaa chroy huggemir is carbryth cranroy A maksen chormik ochwnni merga in nayn harlyth fa chung Reith gin chass vin chaath di churri ris gin zrane royth boe Kailswm gith ollith fame hwnni inni is clanni keive chwnn Guss wyve sen charbre roye nir smeine seine oik na anweine Di chan carbryth ranyth loyeth agus di be in nellith chroye Gir bar less twttwm er mygh agus in nane la cheille Nassyth reithre wea vir agus in nane a weith er nerrin Di chan barrin gi prap cwneich mwkre agis art Fir sinsir huttwm in sin di wreith fellith ni faynith Cwneich a gessith chroye is cwneich in non oywir Is nach reym cogeith rame linni ach na hoggeith vakkowle Ba corle clonni cwne agus carbre a lay trome Ead feyne a hawrt dar ginni agus sinni di zochin Gow marreith na zey wleyg is gin nane a weith in nalwin Is weadeist baiss fa zoem tra nach bedeis in mir zlee Hug sen gi feich fergich in cathsin cacht zawraa Di hut in nane bonni ri bonni is reithre olsa errin Ne roygh o nynea nor gow fodleith earra in doythin In reith nach roygh far smacht rar linni gwss a chaa sen a halgin. O churre an sen r nar ner zoive rwneni keiss na kayn Is ne roye ag dwn keith rwn ach far gwde di zea nerrin Ymmi er fey in doyn worre nach lar wey in dey in tloye Ni fonyeith la er lai a huttym la ny cheillith Da deg feith awlwarreith in seu orrew in nerrin eazlyn Ossin cred a zaneith finni agus ersemi far nerrin Er a lave a cleyrre chaye ne royith si vanve vane Beggane di leichre erse agus ogre gin darve Ga bea reith heyssyth in sin zoive sai fodleith in nasgeith Gin cath gin nirril gin nawg gin none gin achassen Churr sin ir techta sorgow faa mayk v^c conni Di hoith orrin nar genni di zowell reithreith errin Mor in tysin dymith orweith a reith taureith fa mo torm Twlleith owyr a tug gow dul di warwa er ollea Ossin innis doive skail nor chorsew in nirril trane Nor hutyth di waksi si chaa na drwg tow er er lawryth Oskin mi vec osgir ayen hanyth miss er curreith in nar a Id tanik keiltyth er sen oskir a hechtir clynni Hanik in roze boa zar weane woskin in garrith dyth feyn Drong zoe lawrrit or sin is weith drong ellith gin armyn A cleyrreith na baichil bane ga bea zeith chewith in toyr Byth vor in troye rar lin olsa errin di hwttim Ymmeith caithraa codeith keive ymmi loereith heith her Ymmeith skaith harsi si wygh agus a trea gin armin Cha dewith sin din tloyg mirri baale er in roygh boye Cha dwg sin lynni ass a chaa ach feve reith na ardlacht Sanni a hor mo mi wag feyn na lea er a wllin claa Is skaa nawriss er in layr agus a lanni na zess lawe Donnwl allith er gith lea dea er bley a looreicha Leggwm erla mi ley re lar is di bi rynis oss a chinni tawe Sminum a healgin er sen cred a zanvin na zeye Di hillith osgir rwmsyth soss agus bi lor lam a chross Di hein a hwggwm a laave er wayn er ym choaailli Di zoyve may lawe mi vec feyn is dyth hoeis ranyth crea Is aon tw sin a lea char churreis caiss sin teil Hurrt rwmsyth mi wak farryth agus a nar armyth A woe riss ni dwllw sin di wesith slane a aythir Ne zanwmsyth zewsytht gaeth ne roe aggwm fregreith zoe Gin danik keilt worsin huggin a zeyzin oskir A dowirt mak ronane in nawe ach keynis tazes a zrawg A tame er oskir mir is dlee dul a gowar seil awzeive Crachtea sley carbre roye fa ymlin oskir armroye Lawe cheilt ga wllin doe reach in greachte nyth sley Sirris keilta a knee er choyr id toyr a inni na zoee It toyr a zrwme crechti kyn er a zerre din zorley Skreddis makronane sin agus tuttis gow talwin Id dowirt keiltyth ym meille trane er weith zoe er tryle in dyvenail Feirane sen a oskir aile a skarris ranyth wane Is skar raa caath ra fynni bae in keiss ag seil mor chwne Gerrit a weith zone mir sin a vec alpin a chlerich Gi waka a huggin wo nar ne roye boea zanew phail Feichit keaid zonyth mir sin eddr ogre is arse Ne roowe dwne slane dew sin aggin din neychit cadsin Ach fer ix gonni gi reive fath low ag gin di chreactew Togmir in tosgir arne er chrannew sley in nardew Bermoyn e gu tullych zlin dyth howirt dea a heydyth Lead nyth bossyth zane chorp cha royve slane wo na alt Na gi ryg a wonyth lar ach a ygh na hynirrane In nyith sin dwn sin naar geillingua churp gow laa Gir hogsin clan v^c ne finni er chnokew ard evin Neyr choneith neach a v^c fen nir chein a wrar fa zeyth Re fegsin me vecsi mir sen kaach wllyth a kenyth oskir Gerrit a wee zown mir sin er curryth in a churp cheive zil Gow vaka chuggin fa nona fin m’kowle vic tranevor Gow dugsidir annsyth nar drane boe di zanew phal Er fyail clynni boissni neyr fa chassil chroo sin nirril Di bi roye baekeith ni werri agus skranil ni meillyth Gow vaggi sin merga finni re cranni sley voss er gin Hugsaid huggin assin nar di hug sin na goaill Di vannych sinn ullyth zinni agis char reggir a sinni Dulli er in tullych na rane far in rowe oskir armzar Nor a wowych oskir finni er tocht daa voss a chinni Togissa nye neachla is bannythchis da hanathir Id dowirt in tosgir in sin re m’murnaith sin nor sin Mi chin fest riss in naik er haggin a inni armzar Troyg a oskir arne a zey v^c mo v^c syth fen Miss er a zey is fanne is er dye fane errin Mallych art in r gym moye sai sa dwe tanyth reym loyith Di leon a orrwm a her na gi reach ma in noeneith Slane wome a zirril is di zawe slane di gi keiss di hoikwail Slane di gi math woym in nossa ach ne waym zin chomso Re clastin kelwein nyth finni a arrwm a hosgir zi ling Di hein a woa in dai lawe is di zea a rosga rinwlaa Di hynta finni runna a chwle di hilla deara gow dour Ach fa osgir is fa wranna cha drin sai dar er talvin Ach missi wane agis fin ne royve a zayn woss a chin Hug ait tree zayryth sin noyr a class fa errin awoyr Coyk fichit kead x is deich kead er in goayrren zin fen Wa din nam marve er a wygh gyn nane dwn za essen A zaa urdill sin is ne goe is reith errin skail fa moe Wa marve er in teive ellith di loyg errin armylin Neyn roye finni swllor na saive o hen gow hyig a wass Woyn zloossin ne far da less reithre wea zi werrin Woyn chath sen cath zawryth noch cha drone ma tyn nawryth Cha rowe in oor roea na loo nar leg maa ossni lan wor Mor noch.

[Sidenote: MODERN.]

An t-ùghdair so sios, Allan Mac Ruaraidh.

Mòr an nochd mo chumha féin a thailginn a tha do ’m réir, Ri smuaintinn a chatha chruaidh thugamar ’us Carbair crann ruaidh, Am mac sin Chormaig O’Chuinn, mairg an fheadhan a tharladh fo ’chuing, Rìgh gun chàs o ’n chath do chuireadh leis gun ghrain roimh beothaibh, Cheangladh sinn gach uile Fiann, thun Fhinn ’us cloinne caoimh Chuinn, Gus do bhi sin Carbair ruadh, nior smuainich sinn olc no ainmhein. Do chan Carbair ris an t-sluagh, agus do b ’e an ealaidh chruaidh, Gur b’ fhearr leis tuiteam air magh, agus an Fheinn le chéile, No na righre bhi fa ùir, agus an Fheinn a bhi air Eirinn. Do chan Barruinn gu prap, cuimhnich Mucraidh agus Art, Bhur sinnsreadh thuiteam an sin, de bhreith foill na Feinn, Cuimhnich na geasan chruaidh, ’us cuimhnich an on uamhor, ’Us nach robh aon chogadh ri ’m linn, ach na thog Mac Cumhail. B’e comhairle chlanna Chuinn, agus Charbair na laimhe truime, Iad féin a thabhairt do ’r cinn, agus sinne a dhochainneadh, Gu maireadh ’n a dheidh fleadh, ’us gun Fheinn a bhi ’n Almhainn, ’Us bhitheas bàs fa dhiomb, an trath nach bitheas ann mar dhlighe. Thug sinn gu fiadhaich feargach, an cath sin cath Ghabhra. Do thuit an Fheinn bonn ri bonn ’us righre uasal Eirinn. Ni robh o ’n Innia an ear, gu Fodla iar an domhain, Aon righ nach robh fo ’r smachd, r ’ar linn gus a chath sin, a thailginn; O chuireadh an sin ar n-àr nior ghabh dhuinn cìs no càin, ’Us ni robh aig duine cith ruinn ach far cuid de dh’ iath an Eirinn, Iomadh bhi air feadh an domhain mhoir nach làthair bhi an deigh an t-sloidh, Ni faoin lamh air laimh a thuiteam le na chéile, Da tig fiadhaich almharaich an sin orra ’an Eirinn iath-ghlan. Ossiain, creud a dheanadh Fionn, agus iarsma far an Eirinn? Air a laimh a chléirich chaidh, ni robh ’s a Bhanbha bhàin, Beagan de laochraidh arsaidh agus oigridh gun dearbhadh; Ge b’ e rìgh a sheasadh an sin gheabhadh se Fodla an nasgaidh, Gun chath, gun iorghuill, gun agh, gun on, gun achmhasan. Chuir sinn ar teachta saor gu fàth Mac mhic Cuinn. Do chaidh uainn ’n ar cinn do ghabhail righre Eirinn, Mor an tigh sin d’ imich oir bha rìgh Teamhra fa mòr toirm, Tuilleadh aobhar a tug gu dol a mharbhadh ar n-uile. Ossian, innis doibh sgeul ’n uair chuir sibh an iorghuill threun, ’N uair thuit do mhac-sa ’s a chath, an do rug thu air a labhradh? Os cionn mo mhic Osgair aine thàinig mis air cur an àir, Do thainig Caoilte air sin oscionn a sheachdnar cloinne, Thainig na robh beò de ’r Feinn os cionn an cairdean fein, Droing dhiubh labhradar sin ’us bhi droing eile gun anamain. A chleirich a bhachuil bhàin, ge bith do chitheadh an t-àr, Bu mhòr an truaighe ri ’r linn uailse Eirinn do thuiteam. Iomadh cobhra codat caomh, iomadh luireach shitheach shaor Iomadh sgiath tharsna ’s a mhagh, agus a triath gun anamain, Cha dubhach sin do ’n t-sluaigh mar a b’ àl air an robh buaidh, Cha tug sinn leinn as a chath ach faoibh rìgh no ardlaoich. ’S ann a fhuair mi mo mhac féin ’n luidhe air ’uilinn clì, A sgiath ’n a bhris air an làr, agus a lann ’n a dheas laimh, De ’n fhuil aille air gach leth, d’iadh air blaghaibh a luirich, Leigeam earrlinn mo shleidh ri làr agus rinneas os a chionn tàmh, Smuaineam a thailginn air sin creud a deanainn ’n a dheigh, Do thill Osgar riumsa suas agus bu leòr leam a chrois, Do shìn e thugam a làmh air mhiann air mo chòmhdhail, Do ghabh mi làmh mo mhic féin ’us do thugas ràn cruaidh, ’Us o an taobh sin a leth nior chuireas càs ’s an t-saoghal, Thubhairt riumsa mo mhac féin fear agus e an oir anamainn, Fo ris na dùilibh sin do bhi-sa slàn a athair, Ni dheanaimse innseadh ghò, ni robh agam freagradh dha, Gu ’n tainig Caoilte mòr sin thugainn a dh’ fhaicinn Osgar. A dubhairt Mac Ronain an aigh, ach cionnus tathas, a ghràidh; A tathaim ar’ Osgar mar is dlighe ’dol an comhar saoghail aighe, Chreuchd sleadh Charbair ruaidh fa imlinn Osgair armruaidh, Lamh Chaoilte gu ’uilinn do rach an creuchdaibh na sleigh, Sireas Caoilte an cneadh air choir, do fhuair gach ni ’na dhoigh, Do fhuair a dhruim creuchta glan air a ghearradh le ’gheur shleadh. Sgreadas Mac Ronain an sin agus tuiteas gu talmhainn; Do thubhairt Caoilte am milidh treun air bhi dha air triall an dubh neul, Fìrinn sin a Osgar ail a sgarras ri na Feinn, ’Us sgaraidh cath ri Fiannaibh, bithidh an cìs aig siol mòr Chuinn. Goirid a bhi dhuinn mar sin a Mhic Alpain, a chléirich, Gu facadh thugainn o ’n àr na robh beò de Fhiannaibh Fail, Fichead ceud dhaoine mar sin eadar oigridh ’us àrsaidh; Ni robh duine slàn diubh sin againn de ’n fhichead ceud sin, Ach fear naoi guine gu nimh, fath lugh aig gun de chreuchdadh. Togamar an t-Osgar arnaidh, air chrannaibh sleidh an àirde, Beirminn e gu tulach ghrinn, do thabhairt dheth ’éideadh; Leud a bhoise dhe ’n chorp cha robh slàn o ’fholt, No gu ruig a bhuinn làr ach ’aghaidh ’n a h-aonaran; An inigh, ’s an dùin, ’s an àra, geilleachdainn d’a chorp gu la, Gur thog sinn clann Mhic na Feinn, air chnocaibh ard aoibhinn, Nior chaoin neach a mhac féin, nior chaoin a bhràthair fa dheoigh, Ri faicsinn mo mhac-sa mar sin, càch uile a caoineadh Osgair. Goirid a bin dhuinn mar sin, air curaidh a chuirp chaoimh ghil, Gu facadh thugain fa nòin, Fionn mac Cumhail mhic Threinmhoir. Gu tugsidear anns an àr trian beò de dh’ Fhiannaibh Fail, Air faighail clanna Boisgne an iuir fa chaiseal chrò ’s an iorghuil; Do bu ro bhacach na fir agus gràineil na milidh; Gu faca sinn meirghe Fhinn, ri crann sleidh os ar cionn, Thugsaid thugainn as an àr; do thug sinn ’n a comhdhail, Do bheannaich sinn uile dh’ Fhinn agus char fhreagair e sinn, ’Dol air tulach nan treun, far an robh Osgar armgheur, ’N uair a mhothaich Osgar Fionn air teachd da os a chionn, Togas an aghaidh neochlaon, ’us beannaicheas d’ a sheanathair. A dubhairt an t-Osgar an sin, ri Mac Muirne ’s an uair sin, Mo chion feasd ris an eug air fhaicinn a Fhinn airmgheir, Truagh, a Osgair arnaidh a dheadh mhic mo mhic-sa fein, Mise air a dheigh is fann, ’us air deigh Feinn Eirinn, Mallachd ort a fhir co ’m buaidh ’s