Caput Tertium

Sēra Crūsōeī paenitentia — Dēspērātiō — Vītam miserē sustentat — In spēluncā habitat. Caput Quārtum Reperit pōma eximiae magnitūdinis — Sibi cōnficit varia īnstrūmenta — Fūniculōs — Strātum — Umbellam — Pēram — Kalendārium. Caput Quīntum Rōbinson īnsulam perlūstrat — Magnus terror — In gaudium vertitur — Dēscrīptiō Lamae — Ūnum occīdit — Sed igne caret — Carnem mōre Tartarōrum coquit. Caput Sextum Turbō ingēns — Tempestās unde magnum Rōbinsōnī beneficium — Taedium sōlitūdinis — Arānea. Caput Septimum Praeda ingēns — Deest rēs maximē necessāria — Vōta irrita — Ambulātiō — Natātiō — Rēs variae. Caput Octāvum Lama mānsuēfacta — Pullī — Rēs variae. Caput Nōnum Terrae mōtus — Mōns ignivomus — Lamae, vī aquārum abreptī — Spēlunca Rōbinsōnis dīruta. Caput Decimum Crūsōeus domicilium reficit — Parat sibi alimenta in hiemem — Imbribus continuīs impedītus domī, fingit vāsa — Nectit rēte — Arcum et sagittās cōnficit. Caput Ūndecimum Summae Rōbinsōnis miseriae — Ab īnsectīs īnfestātur — Vestēs ex pellibus sibi cōnficit — Incidit in gravem morbum. Caput Duodecimum Convalēscit ex morbō — Maximī lūctūs — Parva gaudia — Psittacus. Caput Tredecimum Multus labor in excavandā scaphā — Crūsōeī cōnstantia — Quōmodo diem inter variās occupātiōnēs distribuit — In bellicīs artibus sē exercet. Caput Decimum Quārtum Rōbinson īnsulam peragrat — Vestīgia hominum reperit — Summus terror — Prōspicit crānia, ossa, manūs, pedēs — Quod territō et fugientī accidit. Caput Decimum Quīntum Epulae immānēs — Proelium — Fortitūdō Crūsōeī — Friday servātus. Caput Decimum Sextum Crūsōeus parātus ad obsidiōnem ferendam — Friday dēscrībitur — Quārē sīc appellātus — Rēgia potestās — Abundat Crūsōeus opibus. Caput Decimum Septimum Suspīciō in laetitiam et admīrātiōnem versa — Cāsus quī rīsum legentī movēbit — Rēbus secundīs adversae levantur. Caput Decimum Octāvum Rōbinson domum fossā et pālīs mūnit — Docet socium Anglicē loquī — Ambō scapham fabricāre statuunt. Caput Decimum Nōnum Pluviārum tempus — Sociī nectunt strāgulās — Rētia — Cymba cōnficitur — Nostrī marī sē committunt. Caput Vīcēsimum Ambō ē perīculō sē expediunt — Reversī in īnsulam, hortum colunt — Piscantur — Natant — Vēnantur — Novum iter suscipiunt — Tempestās — Magna nāvis dērelicta — Ignōta animālia — Ratis. Caput Vīcēsimum Prīmum Multae opēs repertae — Cibī — Supellēx — Īnstrūmenta — Vestēs — Sclopēta — Rōbinson repente dīves. Caput Vīcēsimum Secundum Adsunt ! Adsunt ! — Arma inter sociōs dīviduntur — Parātur bellum — Duo virī adversus quīnquāgintā — Victōris dēmentia. Caput Vīcēsimum Tertium Friday patrem suum invenit — Cōntiō convocāta — Lēgātī missī — Īnstitūtae lēgēs — Spēlunca — Mōnstrum. Caput Vīcēsimum Quārtum Nāvis anglica appulsa ad īnsulam — Quō cāsū — Magna Crūsōeī in praefectum merita — Spēs līberātiōnis. Caput Vīcēsimum Quīntum Fundāta colōnia — Crūsōeus relinquit īnsulam — Quod accidit in patriam redeuntī — Quōmodo vītam deinde honestam et beātam dēgit.

————

Dē Rōbinsōne Crūsōeō

Caput Prīmum

Crūsōeī ortus, indolēs, ēducātiō — Cupīdō peregrīnandī — Discessus ā parentibus — Profectiō Londīnium — Īnfausta initia — Tempestās — Nāvis obruta flūctibus — Advenit Londīnium, unde solvit ad Guineam.

Erat Eborācī, in urbe apud Anglōs celeberrimā, vir quīdam cui nōmen Crūsōeō. Trēs fīliōs suscēpit.

Maximus nātū, armōrum studiōsior quam librōrum, tractāre ā puerō gladiōs, ōrdine mīlitārī comitēs īnstruere, aurēs vīcīnōrum repetītō tympanī sonitū obtundere, et, vix adulēscēns, ē fictīs certāminibus ad vēra prōcurrit et mīles fit.

Quī cum sīc didicisset sex circiter mēnsēs jussū centuriōnis stāre et sequī, vertere corpus ad sinistram dextramque, exārsit bellum Turcās inter et Anglōs, in quō cum multa ēgregiē fēcisset, gravissimō cōnfossus vulnere cecidit.

Alter fīlius litterās in gymnasiō discēbat ut causās in forō ageret*, nec parva erat parentum magistrōrumque dē juvene exspectātiō ; sed cum forte in fēriīs septembribus, corpore adhūc calidō, aquam nimis frīgidam imprūdentius bibisset, in morbum incidit et intrā paucōs diēs exstīnctus est.

Jam nūllus supererat praeter minimum illum nātū, quī Rōbinson appellābātur. Itaque suam in eō spem omnem ambō parentēs collocāvērunt, quippe quī ipsīs ūnicus esset. Nihil eō cārius in terrīs habēbant ; sed amor eōrum nōn erat rēctae ratiōnī cōnsentāneus*.

Cum enim dēbuissent eum certā disciplīnā assuēfacere, omnia fīliolō indulgēbant ; quī cum lūdere quam studēre māllet, tōtam illam aetātem quae bonīs artibus vacāre poterat, in ōtiō et nūgīs cōnsūmēbat.

Pater optābat ut ille mercātūrae sē addīceret. Hoc vērō minimē fīliō placuit ; sē mālle ait orbem terrārum peragrāre, ut multās rēs novās audīre, multās vidēre posset.

Jam annum aetātis decimum septimum attigerat, socordiae ignāviaeque trāditus. Cottīdiē autem patrem urgēbat ut peregrīnandī licentiam impetrāret, quam ille nōlēbat concēdere. Cum tandem mōre suō praeter portum forte vagābātur, incidit in ūnum ex aequālibus, nāvarchī cujusdam fīlium, quī in eō erat ut cum patre Londīnium nāvigāret.

Interrogāvit Crūsōeum sodālis an adjungere sē socium itineris vellet. “ Libenter, ” ait ille ; “ vereor autem ut parentēs id mihi concēdant* ! ” “ Hui ! ” respondet alter, “ clam illīs proficīscendum est. Post trēs hebdomadēs reducēs erimus. Parentibus vērō nūntiandum cūrābis quōnam terrārum migrāveris. ” “ Sed pecūniā careō, ” ait Crūsōeus. “ Nihil id rēfert, ” alter excipit, “ siquidem hoc tibi grātīs cōnstābit* ”.

Rōbinson noster, rē paululum dēlīberātā, īlicō manū cum alterō jūnctā, “ Eugē, ō bone, ” exclāmat ! “ ībō tēcum ; sed nāvem cōnfestim cōnscendāmus ”. Tum mandat cuidam ut post aliquot hōrās patrem conveniat* moneatque fīlium ad Londīnium invīsendum jam prōfectum, mox reditūrum esse. Quibus perāctīs, ambō sodālēs nāvem cōnscendunt.

Nec multō post nautae solvunt ancorās vēlaque ventō intendunt. Caelum serēnum erat, ventusque adeō secundus ut brevī Eborācum ē cōnspectū abeuntium sē subdūxerit. Posterō diē jam eō dēvēnerant ubi Ūsa in mare effluit, et nunc altum tenent*. Quantā vērō Crūsōeus admīrātiōne stupuit, cum mare immēnsum intuēns, suprā sē nihil praeter caelum, nihil ante, pōne, circā sē nisi aquam cōnspiceret !

Fuit per bīduum āēr serēnus, ventusque prōsperē afflāvit nāvigantibus. Tertiō autem diē caelum nūbibus tegī, ventusque vehementior esse coepit. Prīmō fulgura ēmicant, velut sī tōtum flammīs caelum ārdēret. Deinde ingruunt tenebrae quasi in altissimā nocte ; tonitrua cum ingentī fragōre resonāre, imber dē caelō ruere torrentī similis, mare intumēscēns flūctūs ciēre. Nāvis modo ad nūbēs tollī, modo praeceps ferrī in profundum. Quantus fūnium strepitus ! quantus in nāvī tumultus ! quod quisque nactus erat id complectēbātur nē ipse dējicerētur*.

Crūsōeus, īnsuētus maris adulēscēns, cum jactātiōnem maris ferre nōn posset, nauseā oppressus, tantō affectus est dolōre, ut exspīrantī similis vidērētur.

“ Heu ! parentēs meī cārissimī, heu ! ” iterum haec iterumque exclāmāvit, “ numquam vōs revīsam. ”

“ Heu ! ” exclāmant nautae pallidī, omnī omissā spē, “ periimus ! abreptī sunt mālī ; nāvis aquā undequāque complētur. ” Hīs audītīs, Crūsōeus, quī in cubīlī nauticō sedēbat, retrō collāpsus est. Cēterī ad antliās* accurrere, ut nāvem, sī fierī possit, suprā aquam retineant. Nāvarchus interim tormentōrum* sonitū iterum iterumque temptat ut nāvibus, sī quae forte nōn longē abessent, significāret sē magnō in discrīmine versārī. Crūsōeus quī hujus fragōris causam ignōrābat, ratus omnia periisse, dēnuō exanimātus est.

Et jam prō sē quisque aquam exhaurīre, sed in īnfimō nāvis tabulātō* aquae altitūdō crēscēbat. Nihil praeter mortem exspectandum erat. Ad nāvem sublevandam tormenta, dōlia, mercium sarcinae*, omnia prōjiciuntur ; sed nihil haec prōficiunt.

Intereā nāvis quaedam alia, audītō sonitū tormentōrum quae ad significandum discrīmen sonuerant, scapham ēmīserat ad servandōs saltem nāvigantēs ; sed aestus flūctuum obstābat quōminus accēderet. Attamen propius ita dēmum subiit, ut iīs quī in nāvī essent fūnis prōjicerētur. Cujus ope scapha tandem adducta est, et in eam quisque dēsiliit ut salūtī suae cōnsuleret*. Crūsōeus, quī jacēbat mortuō similis, ā quibusdam nautīs quōs adulēscentulī miserēbat in eandem conjectus est. Vix paululum ā nāvī recesserant, cum illa ante oculōs flūctibus obruta est. Et nunc fēlīcius contigit ut tempestās paulātim sēdārētur ; aliter cymba tot hominibus onerāta ipsa quoque flūctibus absorpta fuisset. Tandem post multa perīcula pervēnit ad nāvem, in quam omnēs exceptī sunt.

Nāvis illa Londīnium tendēbat. Quattuor post diēs ad ōstium Tamesis flūminis pervēnit, et quīntō diē in portū jēcit ancorās. Mox in terram omnēs dēscendunt, laetī quod ē perīculō ēvāsissent.

Dum Crūsōeus portum perlūstrat, multa sēcum animō volvēbat. “ Quōmodo meī reducem mē excipient, sī domum repetierō ? Castīgābunt sānē propter tāle dēlictum. Sodālēs vērō et multī aliī mē irrīdēbunt quod tam citō redierim. ” Incertus cōnsiliī audiit, nōn sine gaudiō, nūllam adesse nāvem quae Eborācum tenderet. Quī autem hāc dē rē eum certiōrem fēcerat, ūnus ē praefectīs eārum nāvium erat quae ad Guineam proficīscuntur.

Cum Rōbinson inter cōnfābulandum negāvisset sē dolēre quod nūlla sibi Eborācum redeundī adesset opportūnitās, quia mīrā flagrāret cupiditāte peregrīnandī, praefectus nāvis eī auctor fuit itineris ad Guineam faciendī. Quō audītō prīmum Crūsōeus obstupuit. Sed cum praefectus eī dīxisset iter hoc fore jūcundissimum, sēque (ut habēret ipse quōcum versārētur*) grātīs eum exceptūrum, ac praetereā rem eam esse unde quaestum ille nōn mediocrem faceret, tum vērō tanta eum invāsit cupiditās proficīscendī, ut subitō ē memoriā Eborācum exciderit.

Sed rē paululum cōnsīderātā, “ Equidem, ” ait Rōbinson, “ quattuor tantummodo aureōs* habeō. Ecquid ego commerciī hāc tam exiguā rē eō locō faciam quō tū proficīsceris ? ” Cui respondit haec praefectus : “ Sex īnsuper aureōs ego tibi commodābō. Nec majōre pecūniā tibi opus est ad ea emenda quibus multās in Guineā opēs cōnsequāris. Quotiēs ab exiguīs initiīs rēs maximae profectae sunt ! ”

“ Sed quid ego hīs emam ? ” inquit ille. “ Merās nūgās*, ” respondit praefectus ; “ vitrum, torquēs, cultrōs, forficēs, secūrēs, taeniās*, quibus nigrī Āfricae incolae tantopere gaudent. Vim enim aurī eborisque centiēs majōrem prō iīs tibi dabunt. ”

Nec jam diūtius sibi Crūsōeus temperāre potuit ; sed oblītus parentum, amīcōrum, patriae, hōc modō exclāmat : “ Ēn ego tibi comes itineris praestō sum ”. “ Agedum, ” respondit praefectus ; dextrīsque jūnctīs rem pacīscuntur.

Itaque Crūsōeus decem aureīs dīves, urbem jam properat, comparat variās mercēs, utī nāvarchus praecēperat, comparātāsque in nāvem trānsportandās cūrat. Paucōs post diēs, ventō favente, praefectus nāvis ancorās solvī atque vēla ventīs darī jussit.