X.

WALDENSIANISM IN THE SENTENCES OF PIERRE CELLA.

(Doat, XXI.)

I select a few of the sentences of Pierre Cella in 1241-2, illustrating the development of Waldensianism at that period, and the relations between it and Catharism. The sects were perfectly distinct, but frequently the people, in their antagonism to the established Church, looked favorably on both, and considered them equally as "_boni homines_." It will be borne in mind that, in the language of the Inquisition, "heretic" always means Catharan. The following cases are all from Gourdon and Montauban.

Galterus Archambaut vidit hereticos pluries in diversis locis, audivit predicationes eorum, et comedit cum eis sepe, et adoravit eos sepe, et pacis osculum more hereticorum pluries recepit et interfuit hereticationibus duabus, et adduxit Valdenses ad hereticos in domum suam, ubi disputaverunt, et conduxit hereticos, et fuit depositarius eorum, multociens adoravit eos et comedit cum eis, et dedit eis de bonis suis, et audivit predicationes eorum tociens quod non recordatur, et credebat quod essent boni homines et quod esset salus cum eis, et si moreretur vellet mori in manibus eorum.--Stabit Constantinopoli per quinque annos, de cruce et via sicut alii, et tenebit pauperem quamdiu vixerit (fol. 196-7).

B. Bonaldi vidit P. de Vallibus Valdensem, et audivit predicationem ejus, et credidit aliquando quod non debet homo jurare, et in domo sua propria recepit Joset de Noguer hereticum, et disputavit cum eo, et ipse commendavit sectam Valdensem.--Idem quod proxima, excepta cruce (id est, Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum, Sanctum Salvatorem de Asturia, Sanctum Marcialem, Sanctum Leonardum, Sanctum Dyonisium, Sanctum Thomam Cantuariensem) (fol. 201).

Petrus de Verniolo habuit hereticos et Valdenses in fortia sua, et locutus est alteri eorum, consuluit Valdenses de infirmitate sua.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium et Sanctum Jacobum (fol. 202).

Pana tociens recepit Valdenses quod non recolit, et fuit hospes Valdensium, et misit eis tociens panem, vinum, et alia comestibilia quod non nescit numerum, et fuit in domo sua facta disputatio inter Valdenses et credentes hereticis, et diligebat P. de Vallibus tanquam angelum Dei:--Sicut proxima, excepto paupere et cruce (i.e. Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum Salvatorem de Asturia, Sanctum Marcialem, Sanctum Leonardum, Sanctum Dyonisium, Sanctum Thomam Cantuariensem) (fol. 203).

Petrona uxor Raimundi Joannis, adduxit P. de Vallibus Valdensem ad domum suam, et tenuit per octo dies, et dedit ad comedendum et bibendum, et audivit eum ibi, et tenuit per tres septimanas Geraldam Valdensem, et credebat quod esset bona mulier, et dedit ei de bonis suis, et vidit hereticos et audivit predicationem eorum, et misit eis panem, vinum, et nuces.--Sicut Huga, excepta cruce (i.e. Ibit ad Podium, ad Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum et Sanctum Salvatorem de Asturia, Sanctum Marcialem Lemovicensem, Sanctum Leonardum, Sanctum Dyonisium et Sanctum Thomam Cantuariensem), et tenebit pauperem per annum (fol. 204).

G. de Pradels vidit hereticos, audivit predicationem eorum, dedit eis de bonia suis, et pluries vidit et in diversis locis hereticos, et credebat quod boni homines essent, pluries vidit Valdensem, et credidit quod bonus homo esset, et dedit ei ad comedendum semel, et audivit predicationem ejus.--Portabit crucem per biennium (fol. 208).

G. Ricart pluries vidit hereticos et in diversis locis et sepe audivit predicationem eorum, et interfuit appareilhamento, recepit osculum pacis ab eis, comedit cum eis, recepit pluries eos in domum suam, dedit eis ad comedendum, recepit ab eis forcipes, dedit eis unam capam, unam camisiam, unam tunicam, unam quartam frumenti, duxit Valdenses ad hereticos ad disputandum in die Pasche, associavit hereticos, fuit depositarius eorum, et multociens audivit predicationem hereticorum, credebat quod essent boni homines, et, si moreretur, vellet mori in manibus eorum, tociens adoravit eos quod non recordatur.--Stabit Constantinopoli per tres annos, de cruce et via sicut alii, et tenebit pauperem quamdiu vixerit (fol. 208).

P. de Gaulenas viciit Valdenses et hereticos et locutus est cum eis in quadam navi, et cum audisset hereses quas dicebant, recessit ab eis.--Ibit ad Sanctum Jacobum (fol. 230).

P. Baco vidit Valdenses multociens et dedit eis eleemosynas et audivit predicationem Valdensium, et diligebat eos, et credebat quod essent boni homines, et frequenter dabat eis de suo, et interfuit cene Valdensium, et comedit de pane benedicto, vino et piscibus hereticorum et accepit pacem ab eis; item dedit Valdensibus ad comedendum in domo sua; item interfuit disputationi hereticorum et Valdensium, et dedit eis duodecim denarios.--Idem quod proximus (i.e. Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum et Sanctum Thomam) et amplius ad Sanctum Dyonisium (fol. 231).

P. R. Boca dixit quod vidit multociens Valdenses et in diversis locis, et etiam habuit eos in domo sua, et audivit ibi monitiones eorum; item credebat quod essent boni homines; item pluries venit ad hereticos et audivit predicationem eorum, et alibi vidit hereticos et accepit pacem ab ipsis hereticis; item tercio vidit hereticos et adoravit eos; item quarto vidit hereticos et audivit predicationem eorum et adoravit eos; item recepit in porticu suo hereticum, et duxit eum inde ad quemdam locum, et dedit cuidam heretico unam capam; item credidit a principio quod Valdenses erant boni homines, et idem credidit postea de hereticis.--Stabit Constantinopoli tribus annis, de cruce et via sicut alii (fol. 232).

P. Lanes senior dixit quod vidit Valdenses et dedit eis eleemosinam, et uxor sua dedit se Valdensibus in morte et fuit sepulta in cimiterio eorum, ipse tamen absens erat, ut dixit, et vidit alibi Valdenses.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium et Sanctum Jacobum (fol. 232).

Johannes Toset dixit quod multociens vidit hereticos et in diversis locis, et fuit presens quando quidam fecit se hereticum apud Rabastens, et tunc vidit multos hereticos ibi; item audivit predicationem hereticorum et adoravit eos bis; item dedit sorori sue heretice pluries denarios; item associavit hereticos; item associavit avunculum suum quando fecit se hereticum apud Villamur; item consuluit Valdensibus pro infirmitate sua, et credidit quod essent boni homines.--Stabit tribus annis Constantinopoli, de cruce et via sicut alii (fol. 232-33).

Ramon Carbonel vidit multos Valdeuses et in diversis locis, et induxit fratrem suum ut solveret solidos ducentos Valdensibus legatos eis; item, interfuit disputationi Valdensium et hereticorum; item, interfuit cene Valdensium et comedit de pane et piscibus benedictis ab eis, de vino bibit, et audivit predicationem eorum.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum, Sanctum Dyonisium et Sanctum Thomam (fol. 234).

Jacobus Carbonel dixit quod frequenter venit ad scholas Valdensium et legebat cum eis; item interfuit disputationi hereticorum et Valdensium et comedit de pane et pisce benedictis ab eis, de vino bibit, et tunc erat duodecim annorum vel circa, et credidit quod Valdenses erant boni homines usque ad tempus quo ecclesia condemnavit eos.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum et Sanctum Dyonisium (fol. 234).

Bartholomeus de Posaca dixit quod adduxit quemdam Valdensem ad uxorem suam infirmam, qui curam illius egit, et audivit predicationem Valdensium, et ex tunc dilexit eos, et venerunt pluries ad domum ejus, et faciebat eis eleemosinas dando eis panem et vinum et multociens et in diversis locis audivit predicationem eorum; item interfuit cene Valdensium et comedit ut supra; item pluries (accepit) pacem ab eis.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum et Sanctum Thomam (fol. 236).

Guillelmus de Catus dixit quod cum frater suus et filia ejus infirmarentur adduxit Valdenses ad domum suam ut haberent curam eorum; item, audivit expositionem evangelii a quodam Valdensi; item aliquando iverunt Valdenses ad restringendum dolium suum et tunc dedit eis ad comedendum; item aliquando volebat eis facere eleemosinas sed nolebant accipere; item aliquando accepit pacem ab eis et audivit admonitiones eorum; item credidit quod essent boni homines, et ea quæ dicebant et faciebant placebant ei.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum et Sanctum Dyonisium (fol. 236).

P. Austores audivit multociens predicationem Valdensium dum predicarent publice in viis; item quidam apportavit sibi de pane pisceque benedicto a Valdensibus et comedit; item credidit quod essent boni homines et quod homo posset salvari cum ipsis; item dixit quod postquam audivit quod ecclesia condamnaverat eos non dilexit eos.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium et Sanctum Jacobum (fol. 237-8).

Domina de Coutas vidit Valdenses publice predicantes, et dabat eis eleemosinas, et venit ad domum in qua manebant et audivit predicationem eorum, et multociens ivit ad eos pro quodam infirmo; item in die Parasceves venit bis ad Valdenses et audivit predicationem eorum, et confessa fuit Valdensi cuidam peccata sua, et accepit peniteutiam a Valdense; item credebat quod esseut boni homines; item vidit hereticos et comedit cum eis cerasa; et dicebatur quod esset reconciliata; item vidit alibi pluries hereticos; item comedit de pane signato a Valdensibus.--Idem quod proxima excepta cruce (i.e. Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum, Sanctum Thomam) (fol. 241).

B. Remon vidit Valdenses, et audivit predicationem eorum et credebat quod essent boni homines; item, ivit ad hereticos volens tentare qui essent meliores, Valdenses vel heretici, et ibi audivit predicationem eorum; item alibi locutus est cum hereticis, et adoravit eos postquam fuerat confessus quedam de predictis fratri Guillelmo de Belvais; item adduxit sororem suam hereticatam a Tholosa usque ad Montemalbanum, et conduxit eam et alias hereticas usque ad quemdam mansum; item venit ad ipsas et portavit eis piscem et bibit cum eis; item rogavit quemdam quod reciperet illas hereticas in manso suo, quod et fecit, et promisit ei quinquaginta solidos; item, alia vice comedit cum hereticis; item fecit donum dictis hereticis et audivit predicationem eorum et comedit cum eis; item, apportavit hereticis fructus; item, fecit tunicam et capam sorori sue heretice; item, vidit hereticis et credebat quod essent boni homines et haberent bonam fidem, et comedit de pane signato ab eis; item, disputavit cum quodam de fide hereticorum et Valdensium, et approbavit fidem hereticorum.--Stabit Constantinopoli tribus annis, de cruce et via sicut alii (fol. 242).

G. Macips vidit Valdenses qui habuerunt curam ejus in infirmitate sua, et pluries venerunt ad domum ipsius et audivit admonitiones eorum, et dedit eis pluries eleemosinas, et credebat quod essent boni homines; item, posuit fidejussorem quemdam hereticum pro eo pro quindecim solidis; item, vidit hereticos et audivit admonitionem eorum; item, vidit hereticos et audivit predicationem eorum, et promisit cuidam heretico servitium suum.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum, Sanctum Salvatorem, Sanctum Dyonisium et Sanctum Thomam (fol. 246).

Guillelmus Laurencii vidit hereticos predicantes, et interfuit disputationi hereticorum et Valdensium, et fecit sibi fieri emplastrum a Valdensibus.--Ibit ad Podium, Egidium et Sanctum Jacobum (fol. 250).

J. Austores vidit hereticos multociens et adoravit eos multociens, et audivit predicationem eorum multociens. et comedit de pane benedicto ab hereticis et de nucibus; item vidit hereticos alibi; item dixit quod multociens vidit et in diversis locis et temporibus, et quotiens videbat hereticos adorabat eos semel; item, vidit Valdenses et audivit predicationem eorum multociens, et dedit eis panem et vinum multociens, et credebat quod essent boni homines.--Stabit Constantinopoli tribus annis, de cruce et via sicut alii (fol. 256).

A. Capra dixit quod multociens duxit quemdam Valdensem ad domuin suam pro infirmitate sue uxoris et dedit Valdensibus multociens panem et vinum et carnes; item, dixit quod portavit panem et piscem Valdensibus ad domum suam; item, dixit quod audivit predicationem Valdensium; item, dixit se audivisse predicationem eorum in platea multociens; item, in die Pasche dedit Valdensibus carnes et comedit de cena Valdensium.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum et Sanctum Thomam (fol. 257).

B. Clavelz vidit Valdenses et audivit predicationem eorum in plateis et interfuit cene Valdensium et cenavit cum eis in die Jovis cene, et audivit ibi predicationem eorum, et dedit eis multociens panem et vinum, et credebat quod essent boni homines.--Ibit ad Podium, Sanctum Egidium, Sanctum Jacobum et Sanctum Dyonisium (fol. 258).

XI. LETTERS OF CHARLES I. OF NAPLES.

1.

(Archivio di Napoli, Anno 1269, Reg. 3, Letters A, fol. 64.)

Scriptum est comitibus, marchionibus, baronibus, potestatis et consulibus civitatum et villarum comitatibus, ac omnibus aliis potestatem et jurisdictionem habentibus et aliis amicis et fidelibus suis ad quos presentes littere pervenerint salutem et omne bonum. Cum dilecti nobis in Christo fratres predicatores in terris carissimi domini et nepotis nostri illustris regis Francie inquisitores heretice pravitatis auctoritate apostolica deputati in Lombardia et ad alias partes ytalie sane intelleximus proficisci intendant seu mittere nuncios speciales ad explorandos ibi hereticos et alios pro heresi fugitivos qui de terris predictis aufugerent et se ad partes ytalie transtulerunt et pro ipsis hereticis et fugitivis ad loca unde aufugerint per se vel per eosdem nuncios reducendis, rogamus et requerimus quatenus eisdem fratribus vel predictis eorum nuntiis presentium portatoribus in exigendis predictis vestrum impendatis consilium auxilium et favorem ut per terras et potestates vestras ipsos salvo et secure cum rebus societatis et familia suis conducatis et conduci faciatis eundo redeundo et morando. Ad salvamentum et liberationem eorum efficaciter intendentes quocies sibi necesse fuerit et vos inde credederint requirendos. Datum apud urbem veterem penultimo madii primæ indictionis.

2.

(Anno 1269, Registro 4, Letters B, fol. 47.)

Scriptum est universis justitiariis secretis baiulis judicibus magistris juratis ceterisque officialibus atque fidelibus suis per regnum sicilie constitutis etc. Cum religiosus vir frater benvenutus ordinis Minorum inquisitor heretice pravitatis Regebatium et Jacobucium familiares suos latores presentium pro capiendis quibusdam hereticis per diversas partes regni nostri morantibus quorum nomina inferius continentur mittat ad presens et petiverit nostrum sibi ad hoc favorem et auxilium exhiberi fidelitati tue precipiendo mandamus quatenus ad requisitionem dictorum nunciorum vel alterius eorumdem omnes hujusmodi hereticos cum bonis eorum omnibus tam stabilibus quam mobilibus seseque moventibus capientes faciatis personas illorum in locis tutis cum summa diligentia custodiri. Bona vero ipsorum ad opus nostre curie fideliter et solliciter conservari. Attentius provisuri ne in hoc aliquem adhibeatis negligentiam vel defectum sicut divinam et nostram indignationem cupitis evitare et nihilominus de hiis que ceperitis faciatis fieri quatuor publica consimilia instrumenta, quorum uno penes vos retento alio penes eum qui bona ipsa custodierit dimisso. tercium ad cameram nostram et quartum ad magistros rationales magne nostre curie destinetis. Nomina vero hereticorum ipsorum sunt hec (sequuntur nomina 67). Datum in obsidione lucerie XII. Augusti decime secunde indictionis.

3.

(Anno 1269, Reg. 6, Lettera D, fol. 135.)

Karolus etc. Berardo de Rajona militi etc. Cum te ad justitiariatum aprutii et comitatue molisii pro inveniendis et capiendis patarenis hereticis ac receptatoribus et fautoribus eorum specialiter duximus destinandum fidelitati tue districte precipiendo mandamus quatenus ad partes illas etc. personaliter conferens in inveniendis et capiendis ipsis omnem curam quam poteris et diligentiam et sollicitudinem studeas adhibere, ita quod possis exinde in conspectu nostre celsitudinis commendabili merito apparere. Nos enim scribimus omnibus officialibus nostris ceterisque in eisdem

## partibus constitutis ut super hiis celeriter exequendis dent tibi

consilium et auxilium opportunum. Datum Neapoli XIII. Decembris XIII. indictionia.

4.

(Anno 1270. Reg. 9, Lettera C, fol. 39.)

Xiiij Martii Neapoli scriptum cst Johannutio de Pando magistro portuiano et procuratori curie in principatu et terra laboris etc. Qnia ex insinuatione fratris Mathei de Castro Maris inquisitoris in regno Sicilie heretice pravitatis intelleximus quod idem frater Matheus nuper invenerit in civitate beneventana tres patarenos, unum videlicet lombardum nomine Andream de Vivi Mercato, alium nomine Judicem Johannem de zeccano, et tertium Thomasium Russum nomine de Maula saracena quos judicavit relapsos et tradi fecit ignibus et comburi, quorum bona omnia sunt regie curie tanquam bona Patarenorum juste et rationabiliter applicanta, Devotioni tue etc. quatenus statim receptis presentibus de bonis omnibus tam stabilibus quam mobilibus et semoventibus ipsorum Paterenorum cum omni diligentia inquirere studeas, quibus inventis et captis debeas ea pro parte curie fideliter procurare, faciens redigi in quaterno uno transumptum inquisitionis ipsius in quo quaterno contineantur etiam bona omnia que ceptris, quantitatem et qualitatem ipsorum in quibuscumque consistant et ubi ac valorem annuum eorumdem; quem quaternum cum litteris tuis continentibus processum tuum totum quem in premissis hujusmodi sub sigillo tuo etc. sine dilatione transmittas, in quo quaterno similiter redigi facias formam presentium litterarum. Datum Neapoli ut supra.

5.

(Anno 1271, Reg. 10, Lettera B, fol. 96.)

Pro fratre Trojano inquisitore heretice pravitatis.--Item scriptum est cabellotis seu credentiariis super ferro, pice, et sale Neapolis ut cum scriptum fuerit eis alias ut de pecunia curie etc. fratri Trojano inquisitori heretice pravitatis in justitiariatu provincie terre laboris et aprutii de proventibus ferri picis et salis Neapolis ad requisitionem suam pro expensia suis, alterius socii fratis sui et unius notarii et trium aliarum personarum et equorum suorum pro mensibus martii aprilis madii junii julii et augusti presentis XIIII indictionis ad rationem de augustali uno per diem uncias auri XLVII ponderia generalis in principio videlicet dicti mensis martii deberent ecclesie exhibere etiam mandatum est sub pena dupli ut dictam pecuniam juxta continentiam predictarum litterarum eidem fratri Trojano vel nuncio etc. persolvant. Datum ut supra (apud Montem Flasconem XVIII Martii, XIV indictionis).