Part 8
[Gh]e ne schulen senden leattres · ne underuon leattres · ne writen bute leaue. [Gh]e schulen beon i doddet · {100} oðer [gh]ef [gh]e wulleð ischauen fowr siðen i þe [gh]er · to lihtin ower heaued · beo bi þe her ieueset{;} [f. 115r] hwa{}se swa is leouere · ant as ofte ileten blod [&] [gh]ef neod iS{;} oftre · Þe mei beo þer buten{;} ich hit mei wel þolien. Hwen [gh]e beoð ilete blod{;} [gh]e ne schule don na þing þe þreo dahes [þ/] ow greueð · ah talkið to ower {105} meidnes · [&] wið þeawfule talen schurteð ow to{}gederes. [Gh]e maheN swa don ofte hwen ow þuncheð heuie{;} oðer beoð for sum worltlich þing sare oðer seke · þah euch worltlich froure is unwurðe to ancre.
[Linenote: 104. After _beoð_, _al greiðe_ struck out.]
++[Gh]e ne schulen senden lettres . ne underuon lettres . ne writen : buten leaue. [gh]e schulen beon i{}dodded four siðen iðe [gh]ere : uorto lihten ower heaued. *oðer [gh]ef [gh]e wulled ischauen. hwa se wule ieveset. ah ha mot te oft{er}e weschen [&] kemben hire heauet*{;} and ase ofte ileten {85} blod . and oftere [gh]if neod is . and hwo so mei beon þer wið uten{;} ich hit mei wel i þolien. hwon [gh]e beoð i{}leten blod . [gh]e ne schulen don no þing þeo þreo dawes{;} þet ou greue . auh talkeð mid ower meidenes. and mid þeaufule talen : schurteð ou to gederes. [gh]e muwen don so ofte : hwon ou þuncheð heuie . oðer beoð uor sume worldliche þinge {90} sorie : oðer seke.
[Collations: 82. und{er}fon || bute || 83. schule C || beo || idoddet C || iþ{e} [gh]er fiftene siðe || [gh]er C uorto ... heauet _in l. 85 om._ || to lichten ower heauet C || 85. [&] fowr siðe ilet{en} | [&] as ofte ilete blod | `[&] [gh]ef neod is oftere´ C || 86. oftre || ned || and ... þolien _om._ C || Hwa se mai wel beo wið ute{n}: ich hit mai þolie{n} || 87. Hwon ... blod _om._ C || Hwe{n} || arn schule C do þreo daies na þi{n}g [þ/] ow greues || don `þeo´ þreo da[gh]es nan þing [þ/] ow greueð C || 88. Ah ach C || talkes || to B || owre seruant | ower meidnes C || 89. wið B || þeawfule | þeufule C || tales: schurtes ow | schurtið C || muhen | mu[gh]e C || swa don ofte hwen ow B || 90. þu{n}ches || heui C || arn || for sum B || worldlich C || þing B || 91a. sari B]
+S+wa wisliche witeð ow in ower blodletunge{;} [&] haldeð ow i swuch reste{;} [þ/] [gh]e longe þreft{er} mahen i godes seruise þe monluker swinken · {110} ant alswa hwen [gh]e feleð eani secnesse. Muchel sotschipe hit is leosen for an dei{;} tene oðer tweolue. +V+esscheð ow hwer{}se neod is as ofte as [gh]e wulleð ·
So wisliche witeð ou i{n} our blod{}letunge : and holdeð ou ine swuche reste . þet [gh]e longe þer efter muwen ine godes seruise þe monluker swinken . and also hwon [gh]e i{}ueleð eni secnesse . vor muchel sotschipe hit is. uorto [f. 118r] uorleosen uor one deie . tene oðer tweolue. Wassheð ou hwar se [gh]e habbeð neode : ase ofte {95} ase [gh]e wulleð.
[Collations: 91b. Swa B wislich C || wites || Of ower blodletunge _in marg._ C || ow B || owre | ower C || blodletinge || 92. haldes | haldeð C || ow B || iswuch | in swich C || rest || þraft{er} | þreft{er} C || muhen | mu[gh]en C || ine _om._ C || i{}godes || 93. þe _om._ C || wurchen C || alswa | alse C || hwen B || felen | feleð C || ani B || 94. vor _om._ B || muche B || sotchipe C || uorto _om._ C || to lose | leosen C || for an B || dai | dei C || 95. twelue | twe[o.]lue C || Vas _del._ wasches _in marg._ wescheð C || ow B || hwer B || ned is | neod is C || as B || 96. as B || wiln | wull{et} C || Ouwer meidnes riwle _in marg._ C]
[[96. wull{et} C _corrected in Notes from "wulh"_]]
[&] ower oþre þinges. Nes neauer fulðe godd leof · þah pou{er}te [&] unorneschipe beon him licwurðe. +V+Nderstondeð eauer of alle þeose þinges · [þ/] nan nis heast ne forbod [þ/] {115} beoð of þe uttre riwle · þet is lute strengðe of. for hwon [þ/] te inre beo wel iwist as ich seide i þe frumðe · þeos mei beon ichanget hwer{}se eani neod oðer eani skile hit easkeð · efter [þ/] ha best mei þe leafdi riwle seruin as hire eadmode þuften · ah sikerliche wið{}uten hire þe leafdi feareð to wundre.
[Linenote: 120. _towundre_ MS.]
[[This section has no parallel in the Cotton MSS.]]
+A+ncre þe naueð nawt neh {120} honde hire fode{;} beoð bisie twa wummen. An eauer þe leaue ed hame{;} an oþer þe wende ut · hwenne driueð neod · [&] þeo beo ful unorne wið{}uten euch tiffunge · oðer a lutel þuftene{;} oðer of feier ealde. Bi þe wei as ha geað{;} ga singinde hire beoden · ne ne halde na tale wið mon ne wið wummon · ne sitte ne ne stonde · bute [þ/] {125} leaste þet ha eauer mei ear þen ha ham cume. Nohwider elles ne ga [f. 115v] heo bute þider as me send hire · wið{}ute leaue · ne ne eote ha ne ne drinke ute ·
++Ancre þet naueð nout neih honde hire uode : beoð bisie two wu{m}men . on ðet bi{}leaue eu{er} ethom . an oðer þet wende ut hwon hit is neod . and þeo beo ful unorne *oðer a lute þuhten* oðer of feir elde and biðe weie ase heo geð . go singinde hire beoden . {100} ne ne holde heo nout none tale mid mon ne mid wu{m}mon . ne ne sitte ne ne stonde bute þet leste þet heo mei er þen heo kume hom. nouhwuder elles ne go heo{;} bute þider ase me sent hire. wið{}ute leaue : ne ete heo ne ne drinke ute.
[Linenote: 102. After _mei_ erasure of one letter.]
[Collations: 97. Anker || þe C || naues || nawt | naut C || neh hond | nech hont C || fode B || beos || bisi || twa wimmen B || 98. an B || þe C || leaue eau{er} _with erasure of two letters before_ || eauer leaue C || at hame | ed hame C || þe C || 99. hwen B || ned driues | neod driueð C || tat || 100. of _om._ || fei[gh]er C || ealde B || and _om._ B || wei || as B || ho Gas | ha geað C || Ga B || seiende | segginde C || beodes || 101. Ni ne || halde B || heo nout _om._ B || na | nan C || wið B || wið B || ni sitte ne stonde | Ne sitten ne stonden C || 102. þe B || leaste || ho | ha C || ear B || þenne C || ho | ha C || ham cume B || 103. Nohwider | Nochwder C || ga B || heo _om._ || ha C || as B || mo{n} sendes || 104a. eote C || ho | ha C]
Þe oþer beo eauer inne · ne wið{}ute þe [gh]eten : ne ga wið{}ute leaue. Ba beon obedient to hare dame in alle þing · bute i sunne ane · na þing nabben þet heo hit nute · ne underuo na {130} þing · ne ne [gh]eoue nowðer{;} wið{}uten hire leaue. Na mon ne leote [gh]e in · ne þe [gh]ung{re} ne speoke wið namon bute leaue · ne ga ha nawt ut of tune : wið{}uten siker fere · [gh]ef hit swa mei beon{;} ne ne ligge ute. [gh]ef heo ne con oboke{;} segge bi pa{te}r n{ost}res · ant bi auez hire ures · [&] wurche [þ/] me hat hire wið ute gruchu{n}ge. habbe eauer hire {135} earen opene toward hire dame.
þe oðer beo eu{er} i{n}ne . ne wið{}ute þe [gh]eate ne go heo nout wið{}ute leaue. boðe beon obedient to hore {105} dame i{n} alle þinges{;} bute ine s[-u]nne one. no þing nabben heo{;} þet hore dame hit nute . ne ne underuon no þing . ne ne [gh]iuen wið{}uten hire leaue. Nenne mon ne leten heo in . ne ðe [gh]ungre ne speke mid none monne : bute leaue . ne ne go nout ut of tune . wið{}uten siker uere . ne ne ligge ute. [gh]if heo ne con o boke : sigge bi p{ate}r n{ostr}es {110} and bi auez hire vres . and wurche þet me hat hire wið{}uten grucchunge. habbe euer hire earen opene touward hire dame.
[Collations: 104b. eauer B || 105. [gh]ate | [gh]ete C || ga B || heo _om._ | ha C || nout _om._ B || Baðe | ba C || hare C || 106. þing B || in B || ane B || Na | Nan C || heo _om._ || 107. ho | heo C _for_ hore dame || ni vnderfo | Ne underuo C || na | nan C || [gh]iue | [gh]eouen C || _add_ nowðer | nouðer C || 108. leue || Na | Nan C || heo _om._ B || ni || ðe [gh]ungre _om._ C || speoken C || mid none monne _om._ C || wið na wepmo{n} || 109. wið ute B || leue || Ne ga B || noht | naut C || 110. fere B || [gh]ef C || ho | ha C || on C || segge B || 111. auees C || wurche [&] do hwat C || mo{n} bides || wið{}ute || grucchinge B || 112a. eau{er} B || eares || toward | towart C || lafdi]
Nowðer of þe wummen ne beore from hare dame · ne ne bringe to hire nane idele talen{;} ne neowe tidinges · ne bitweonen ham seolf{;} ne singen ne ne speoken na ne worldliche spechen · ne lahhen swa ne pleien{;} þet ei mon [þ/] hit sehe{;} mahte hit to uuel turnen. Ouer alle þinges leasunges [&] luðere wordes {140} heatien. hare her beo icoruen · hare heaued clað sitte lahe · eiðer ligge ane. Hare cop beo hehe isticchet · [&] bute broche. na{}mon ne seo ham unleppet ne open heaued. lah locunge habben.
[Linenote: 141. _la[h.]he_ MS.]
nouðer of ðe wu{m}men ne beren urom hore dame . ne ne bringen to hire . none idele talen : ne neowe tiþinges . ne bitweonen ha{m} sulf ne singen . ne ne speken none worldliche spechen . ne lauhwen ne ne pleien so ðet {115} ei mon þet hit iseie . muhte [f. 118v] hit to v`u´el t{ur}nen. ou{er} alle þing leasunge and luðere wordes . hatien. Hore her beo i{}koruen . hore heuedcloð sitte lowe. eiðer ligge one. Hore hesmel beo heie istihd{;} al wið{}ute broche. no mon ne i{}seo ham unweawed . ne open heaued. *Inwið þe wanes ha muhe werie scapeloris hwen mantel {120} ham heuegeð . ute{;} gan i{}mantlet þe heauet i{}hudeket.* louh lokunge habben.
[Collations: 112b. Nowðer || 113. of þe wummen _om._ C || of þe familiers ne beo fra{m} hire lafdi ni ni bringe nowðer || ne beore ne ne bringe to heore dame C || none _om._ B || 114. tales || newe || tidinges C || bitwenen B || self | seolf C || ne ne singen C || ni ne speken | ne ne speoken ham seolf C || 115. none _om._ C || nane speches || lahhen swa ne pleien [þ/] | lach[gh]en swa ne plei[gh]en [þ/] C || 116. ani || sehe | sech[gh]e C || mihte | machte C || hit _om._ C || turnen hit || 117. þi{n}ge || leasinges | leasing C || uuele C || hare C || beon C || icoruen B || 118. hore ... i hudeket _om._ || hare C || clað C || lach[gh]e C || ane C || hare cop beo hech[gh]e isticched C || 119. al _om._ C || na C || seo C || unlepped C]
Heo ne schulen cussen na{}mon · ne cuðmon ne cunnes mon · ne for na cuððe cluppen · ne weschen hare heaued · ne lokin feaste o na mon{;} ne toggin {145} wið ne pleien. Hare weden beon of swuch schape · [&] al hare aturn swuch{;} þet hit beo edscene hwerto ha beoð iturnde. Hare lates lokin warliche · [þ/] nan ne mahe edwiten ham{;} in hus ne ut of hus. On alle wise forbeoren to wreaðen hare dame · [&] as ofte as heo hit doð{;} ear ha drinken oþer eoten{;} makien [f. 116r] hare venie · o cneon {150} dun biuoren hire [&] seggen · mea culpa · [&] underuon þe penitence [þ/] ha leið up{}on hire lutinde hire lahe.
heo ne schulen cussen nenne mon .* ne cuð{}mon ne cunes mo{n} . ne for nan cuððe cluppen* ne uor luue cluppen . ne kuð ne unkuð . ne wasshen hore heaued . ne loken ueste o none monne . ne toggen mid him{;} ne pleien. hore weaden beon of swuche scheape {125} [&] alle hore aturn swuch{;} þet hit beo eðcene hwarto heo beoð i{}turnde. hore lates loken warliche . þet non ne edwite ham ne ine huse ne ut of huse. on alle wise uorberen to wreððen hore dame . and ase ofte ase heo hit doð er heo drinken oðer eten . makien hore uenie akneon adun to þer eorðe biuoren hire : [&] sigge _mea culpa_ . and underuon {130} ðe penitence : ðet heo leið upon hire lutende hire louwe.
[Linenote: 122. _cuð_ corr. out of _enð_.]
[Collations: 121. Lah lokinge | Lach locunge C || 122. Eiðer ligge ane _add._ || ho | ha C || schulen _om._ C || schule || cusse B || na | nan C || cu{n}nes || 123. ni || na || ne uor ... unkuð _om._ B || 124. ne ... heaued _om._ | nene weschen hare C || Ni || loke B || faste || o na | on an C || mo{n} B || 125. toggle | toggi C || wið B || him _om._ B || plei[gh]en C || Hare B || wede | weden C || beo || swuch | swich C || schape B || 126. al || [&] of swic aturn [þ/] `hit´ C || eðscene | edsene C || hwerto B || ho | ha C || beon B || 127. Hare B || werliche C || nan B || etwite _over_ wite _del._ C || ne _om._ B || i{n} hus B || 128. hus || forbeoren B || wradðen | wraððen C || hare C || as B || 129. as B || ho | ha C || don || ear || ho | ha C || eoten C || Maken C || hire B || o cneos | acneon C || 130. dun || to þer eorðe _om._ B || bifore | biforen C || segge{n} B || vnd{er} fo || 131a. penitance C || ho | ha C || leis || ha{m} B || lutinde C || lahe | lach[gh]e C]
Þe ancre þrefter neauer mare [þ/] ilke gult ne upbreide for na wreaððe · bute [gh]ef ha eft sone falle i [þ/] ilke · ah do hit allunge ut of hire heorte. [Gh]ef ei strif ariseð bitweone þe wummen{;} þe ancre makie eiðer to makien oþer venie o cneon to þer {155} eorðe · [&] eiðer rihte up oþer{;} [&] cussen on ende · ant te ancre legge on eiðer{;} sum penitence · mare up o þe ilke þe greatluker gulte. Þis is a þing witen ha wel [þ/] is gode leouest{;} Sahtnesse [&] some · [&] te feond laðest · for{}þi he is eauer umben to arearen sum leaððe.
þe ancre neu{er} more þer efter þene ilke gult ne upb[r]eide hire : uor none wreððe . bute [gh]if heo eft sone ualle iðet ilke . auh do hit allunge ut of hire heorte. and [gh]if eni strif ariseð bitweonen ðe wu{m}men{;} ðe ancre makie eiðer of ha{m} to makien oðer venie akneon to ðer eorðe . and {135} eiðer rihte up oðer : [&] kussen ha{m} on ende . and þe ancre legge on eiðer su{m} penitence. More upon þeo ilke : ðet gretluker haueð agult. þis is o þing wute `[gh]e´ [f. 119r] wel to soðe ðet is gode leouest{;} seih[t]nesse [&] some. [&] þe ueonde loðest. and for{}þi he is eu{er} umbe to arearen sume wreððe.
[Linenote: 138. _[gh]e_ added in margin.]
[Collations: 131b. anker || 132. þilke gult neau{er} mare þr aft{er} | þer efter neau{er} mare þilke gult C || hire _om._ B || for B || na | nan C || 133. wraððe B || [gh]ef C || ho | ha C || sones falle B || i þat ilke | i þilke C || Ah | Ach C || 134. and _om._ B || [gh]ef C || ani B || rises || bitwene{n} ham utewið{;} | bitwene þe wi{m}men C || þe anker || 135. make B || of ham _om._ B || make B || þe oðer C || o cneos | o cneon C || dun to þe | to þe C || 136. richte C || cussen on B || te anker leie || 137. penitance C || Mare B || up o [þ/] ilke | up on þilke C || þe C || greatluker || gulte B || 138. is _om._ C || a | an C || wite{n} B || ho | ha C || to soðe _om._ B || godd | god C || leuest || 139. sahtnesse | sachtnesse C || somentale || te feond | þe feont C || laðest B || and _om._ B || eau{er} umben B || 140a. reare | arere C || su{m} laððe B]
Nu sið þe sweoke wel · [þ/] hwen fur is wel o brune{;} [&] me wule [þ/] hit aga{;} {160} me sundreð þe brondes · [&] he deð {n}ond [þ/] ilke. luue is ih{es}u c{ri}stes fur · [þ/] he wule [þ/] bleasie aa i þin heorte · ant te deouel blaweð forte puffen hit ut. Hwen his blawunge ne geineð nawt · he bringeð up sum uuel word · oðer sum oþer nohtunge · hwer þurh ha to hurten eiðer fro{m}mard oþer · [&] te hali gastes fuR cwencheð hwen þe {165} brondes þurh wreaððe beoð isundret. forþi halden ham i luue feaste to gederes · Ant ne beo ha{m} nawt of hwen þe feond blawe · nomeliche [gh]ef monie beon iueietsomet{;} [&] wel wið luue ontende.
[Linenote: 161. _hond_ MS.]
nu isihð ðe deouel wel ðet hwon þet fur {140} is wel o brune . [&] me wule ðet hit go ut : me sundreð ðe brondes . and he deð `also´ onond þet ilke. luue is ih{es}u cristes fur þet he wule ðet blasie i{n} vre heorte . and þe deouel bloweð forto puffen hit ut . and hwon his blowinge ne geineð nout : þeonne bringeð he up su{m} luðer word . oðer su{m} oþer nouhtunge : hwar þuruh heo to hurteð eiðer {145} uro{m}mard oðer{;} and þe holi gostes fur{;} acwencheð hwon ðe brondes þuruh wreððe{;} beoð i{}sundred. and for{}þi holden ha{m} ine luue ueste to{}gederes . and ne beo ha{m} nout of{;} hwon ðe ueond blowe . and nomeliche [gh]if monie beoð i ueied somed{;} and wel mid luue ontende.
[Collations: 140b. seos | sið C || te swike | þe sweoke C || hwe{n} fur B || 141. onbrune C || mo{n} wile || Ga B || mon sundres te || brendes C || 142. dos hond to [þ/] ilke | deð [þ/] ilke C || fuir || wile || 143. owre || te || blawes | blaweð C || 144. and _om._ B || hwe{n} B || blast | blawunge C || Geines || nawt | naut C || þeonne _om._ B || he bringes | he bringeð C || 145. luðer _om._ || hwat | nochtunge C || hwer B || þurh | þurch C || ho | ha C || hurren B || 146. framward | fro{m}mart C || te || hali gastes B || cwenches | cwencheð C || hwe{n} || 147. þurh | þurch C || wraððe B || beo{n} isundret || and _om._ B || halde | halden C || iluue | inluue C || faste | feste C || 148. nawt | naut C || hwe{n} B || feo{n}d | feont C || blawe B || and _om._ B || 149. nomeli || [gh]ef C || beon B || ifest to Gedere || iuei[gh]et somet C || wel _om._ || wið B || ontendet]
Þah þe ancre on hire meidnes for openliche gultes legge penitence{;} to þe preost noðeleater schriuen ham hwen neod is · ah eauer þah wið leaue. [Gh]ef ha {170} ne cunnen nawt þe mete g{ra}ceS · seggen in hare stude{;} p{ate}r n{oste}r biuoren{;} [&] aue Maria · [&] eft{er} mete alswa · ant a Credo mare · [&] segge þ{us} on ende · feader · Sune · hali gast al mihti godd · [gh]eoue ure dame his g{ra}ce · [f. 116v] se lengre se mare · [&] leue hire [&] us ba neomen god ende · for{}[gh]elde alle þe us god doð · [&] milci hare sawle þe us god {175} idon habbeð · hare sawle [&] alle cristene sawleS.
Þauh ðe ancre on hire meidenes uor openliche gultes . legge penitence {150} neu{er} ðe later to ðe preoste schriuen ha{m} ofte . auh eu{er} þauh mid leaue. and [gh]if heo ne kunnen nout ðe mete graces : siggen i{n} hore stude{;} p{ate}r . n{oste}r . [&] aue maria biuoren mete . and efter mete also . [&] credo moare . and siggen þus on ende . veder [&] sune [&] holi gost . [&] on almihti god{;} he [gh]iue ure dame his grace{;} so lengre so more . {155} [&] leue hire [&] us boðe nimen god endinge . [&] for[gh]elde alle ðet us god doð . [&] milce hore soulen : þet us god i don habbeð . hore soulen [&] alle cristene soulen. am{en}.
[Collations: 150. Þah | þach C || þe _om._ || anker || seruanz || for B || Giltes || leie || penitance C || 151. to p{re}ost no ðe lat{er}e | to þe preost no ðe latere C || Ah | Ach C || eau{er} B || þah | þach C || wið B || 152. and _om._ B || [gh]ef C || ho | ha C || cunen noht | cunne naut C || te || seggen B || hare C || 153. studen C || Pat{er} n{oste}r biforen | p{ate}r n{oste}r biuoren C || maria. Aft{er} mete alswa | marie. eft{er} mete alse C || 154. a crede C || mare B || seggen | segge C || fader sune B || [&] _om._ || hali gast B || 155. [&] _om._ B || an B || almichtin C || godd || he _om._ B || [gh]eoue C || lauedi || se B || se mare B || 156. baðe | ba C || nime | neome C || ende B || [&] _om._ B || þe C || 157. don || heore C || sawle | saule C || [&] [þ/] us | þe us C || haue{n} || hore soulen _om._ C || sawle || 158a. sawle | saule C || am{en} _om._ B]