Part 4

Beówulf maðelode, bearn Ecgþeówes: 1475 "geþenc nu, se mæra maga Healfdenes, "snottra fengel, nu ic eom sîðes fûs, "gold-wine gumena, hwät wit geó spræcon, "gif ic ät þearfe þînre scolde "aldre linnan, þät þu me â wære 1480 "forð-gewitenum on fäder stäle; "wes þu mund-bora mînum mago-þegnum, "hond-gesellum, gif mec hild nime: "swylce þu þâ mâdmas, þe þu me sealdest, "Hrôðgâr leófa, Higelâce onsend. 1485 "Mäg þonne on þäm golde ongitan Geáta dryhten, "geseón sunu Hrêðles, þonne he on þät sinc starað, "þät ic gum-cystum gôdne funde "beága bryttan, breác þonne môste. "And þu Ûnferð læt ealde lâfe, 1490 "wrätlîc wæg-sweord wîd-cûðne man "heard-ecg habban; ic me mid Hruntinge "dôm gewyrce, oððe mec deáð nimeð." Äfter þæm wordum Weder-Geáta leód êfste mid elne, nalas andsware 1495 bîdan wolde; brim-wylm onfêng hilde-rince. Þâ wäs hwîl däges, ær he þone grund-wong ongytan mehte. Sôna þät onfunde, se þe flôda begong heoro-gîfre beheóld hund missera, 1500 grim and grædig, þät þær gumena sum äl-wihta eard ufan cunnode. Grâp þâ tôgeánes, gûð-rinc gefêng atolan clommum; nô þý ær in gescôd hâlan lîce: hring ûtan ymb-bearh, 1505 þät heó þone fyrd-hom þurh-fôn ne mihte, locene leoðo-syrcan lâðan fingrum. Bär þâ seó brim-wylf, þâ heó tô botme com, hringa þengel tô hofe sînum, swâ he ne mihte nô (he þäs môdig wäs) 1510 wæpna gewealdan, ac hine wundra þäs fela swencte on sunde, sæ-deór monig hilde-tuxum here-syrcan bräc, êhton aglæcan. Þâ se eorl ongeat, þät he in nið-sele nât-hwylcum wäs, 1515 þær him nænig wäter wihte ne sceðede, ne him for hrôf-sele hrînan ne mehte fær-gripe flôdes: fýr-leóht geseah, blâcne leóman beorhte scînan. Ongeat þâ se gôda grund-wyrgenne, 1520 mere-wîf mihtig; mägen-ræs forgeaf hilde-bille, hond swenge ne ofteáh, þät hire on hafelan hring-mæl âgôl grædig gûð-leóð. Þâ se gist onfand, þät se beado-leóma bîtan nolde, 1525 aldre sceððan, ac seó ecg geswâc þeódne ät þearfe: þolode ær fela hond-gemôta, helm oft gescär, fæges fyrd-hrägl: þät wäs forma sîð deórum mâðme, þät his dôm âläg. 1530 Eft wäs ân-ræd, nalas elnes lät, mærða gemyndig mæg Hygelâces; wearp þâ wunden-mæl wrättum gebunden yrre oretta, þät hit on eorðan läg, stîð and stýl-ecg; strenge getrûwode, 1535 mund-gripe mägenes. Swâ sceal man dôn, þonne he ät gûðe gegân þenceð longsumne lof, nâ ymb his lîf cearað. Gefêng þâ be eaxle (nalas for fæhðe mearn) Gûð-Geáta leód Grendles môdor; 1540 brägd þâ beadwe heard, þâ he gebolgen wäs, feorh-genîðlan, þät heó on flet gebeáh. Heó him eft hraðe and-leán forgeald grimman grâpum and him tôgeánes fêng; oferwearp þâ wêrig-môd wîgena strengest, 1545 fêðe-cempa, þät he on fylle wearð. Ofsät þâ þone sele-gyst and hyre seaxe geteáh, brâd and brûn-ecg wolde hire bearn wrecan, ângan eaferan. Him on eaxle läg breóst-net broden; þät gebearh feore, 1550 wið ord and wið ecge ingang forstôd. Häfde þâ forsîðod sunu Ecgþeówes under gynne grund, Geáta cempa, nemne him heaðo-byrne helpe gefremede, here-net hearde, and hâlig god 1555 geweóld wîg-sigor, witig drihten; rodera rædend hit on ryht gescêd, ýðelîce syððan he eft âstôd.

XXIV. BEÓWULF SLAYS THE SPRITE.

Geseah þâ on searwum sige-eádig bil, eald sweord eotenisc ecgum þyhtig, 1560 wîgena weorð-mynd: þät wäs wæpna cyst, bûton hit wäs mâre þonne ænig mon ôðer tô beadu-lâce ätberan meahte gôd and geatolîc giganta geweorc. He gefêng þâ fetel-hilt, freca Scildinga, 1565 hreóh and heoro-grim hring-mæl gebrägd, aldres orwêna, yrringa slôh, þät hire wið halse heard grâpode, bân-hringas bräc, bil eal þurh-wôd fægne flæsc-homan, heó on flet gecrong; 1570 sweord wäs swâtig, secg weorce gefeh. Lixte se leóma, leóht inne stôd, efne swâ of hefene hâdre scîneð rodores candel. He äfter recede wlât, hwearf þâ be wealle, wæpen hafenade 1575 heard be hiltum Higelâces þegn, yrre and ân-ræd. Näs seó ecg fracod hilde-rince, ac he hraðe wolde Grendle forgyldan gûð-ræsa fela þâra þe he geworhte tô West-Denum 1580 oftor micle þonne on ænne sîð, þonne he Hrôðgâres heorð-geneátas slôh on sweofote, slæpende frät folces Denigea fýf-tyne men and ôðer swylc ût of-ferede, 1585 lâðlîcu lâc. He him þäs leán forgeald, rêðe cempa, tô þäs þe he on räste geseah gûð-wêrigne Grendel licgan, aldor-leásne, swâ him ær gescôd hild ät Heorote; hrâ wîde sprong, 1590 syððan he äfter deáðe drepe þrowade, heoro-sweng heardne, and hine þâ heáfde becearf, Sôna þät gesâwon snottre ceorlas, þâ þe mid Hrôðgâre on holm wliton, þät wäs ýð-geblond eal gemenged, 1595 brim blôde fâh: blonden-feaxe gomele ymb gôdne ongeador spræcon, þät hig þäs äðelinges eft ne wêndon, þät he sige-hrêðig sêcean côme mærne þeóden; þâ þäs monige gewearð, 1600 þät hine seó brim-wylf âbroten häfde. Þâ com nôn däges. Näs ofgeâfon hwate Scyldingas; gewât him hâm þonon gold-wine gumena. Gistas sêtan, môdes seóce, and on mere staredon, 1605 wiston and ne wêndon, þät hie heora wine-drihten selfne gesâwon. Þâ þät sweord ongan äfter heaðo-swâte hilde-gicelum wîg-bil wanian; þät wäs wundra sum, þät hit eal gemealt îse gelîcost, 1610 þonne forstes bend fäder onlæteð, onwindeð wäl-râpas, se þe geweald hafað sæla and mæla; þät is sôð metod. Ne nom he in þæm wîcum, Weder-Geáta leód, mâðm-æhta mâ, þêh he þær monige geseah, 1615 bûton þone hafelan and þâ hilt somod, since fâge; sweord ær gemealt, forbarn broden mæl: wäs þät blôd tô þäs hât, ættren ellor-gæst, se þær inne swealt. Sôna wäs on sunde, se þe ær ät säcce gebâd 1620 wîg-hryre wrâðra, wäter up þurh-deáf; wæron ýð-gebland eal gefælsod, eácne eardas, þâ se ellor-gâst oflêt lîf-dagas and þâs lænan gesceaft. Com þâ tô lande lid-manna helm 1625 swîð-môd swymman, sæ-lâce gefeah, mägen-byrðenne þâra þe he him mid häfde. Eodon him þâ tôgeánes, gode þancodon, þryðlîc þegna heáp, þeódnes gefêgon, þäs þe hi hyne gesundne geseón môston. 1630 Þâ wäs of þäm hrôran helm and byrne lungre âlýsed: lagu drusade, wäter under wolcnum, wäl-dreóre fâg. Fêrdon forð þonon fêðe-lâstum ferhðum fägne, fold-weg mæton, 1635 cûðe stræte; cyning-balde men from þäm holm-clife hafelan bæron earfoðlîce heora æghwäðrum fela-môdigra: feówer scoldon on ðäm wäl-stenge weorcum geferian 1640 tô þäm gold-sele Grendles heáfod, ôð þät semninga tô sele cômon frome fyrd-hwate feówer-tyne Geáta gongan; gum-dryhten mid môdig on gemonge meodo-wongas träd. 1645 Þâ com in gân ealdor þegna, dæd-cêne mon dôme gewurðad, häle hilde-deór. Hrôðgâr grêtan: Þâ wäs be feaxe on flet boren Grendles heáfod, þær guman druncon, 1650 egeslîc for eorlum and þære idese mid: wlite-seón wrätlîc weras onsâwon.

XXV. HROTHGAR'S GRATITUDE: HE DISCOURSES.

Beówulf maðelode, bearn Ecgþeówes: "Hwät! we þe þâs sæ-lâc, sunu Healfdenes, "leód Scyldinga, lustum brôhton, 1655 "tîres tô tâcne, þe þu her tô lôcast. "Ic þät unsôfte ealdre gedîgde: "wîge under wätere weorc genêðde "earfoðlîce, ät-rihte wäs "gûð getwæfed, nymðe mec god scylde. 1660 "Ne meahte ic ät hilde mid Hruntinge "wiht gewyrcan, þeáh þät wæpen duge, "ac me geûðe ylda waldend, "þät ic on wage geseah wlitig hangian "eald sweord eácen (oftost wîsode 1665 "winigea leásum) þät ic þý wæpne gebräd. "Ofslôh þâ ät þære säcce (þâ me sæl âgeald) "hûses hyrdas. Þâ þät hilde-bil "forbarn, brogden mæl, swâ þät blôd gesprang, "hâtost heaðo-swâta: ic þät hilt þanan 1670 "feóndum ätferede; fyren-dæda wräc, "deáð-cwealm Denigea, swâ hit gedêfe wäs. "Ic hit þe þonne gehâte, þät þu on Heorote môst "sorh-leás swefan mid þînra secga gedryht, "and þegna gehwylc þînra leóda, 1675 "duguðe and iogoðe, þät þu him ondrædan ne þearft, "þeóden Scyldinga, on þâ healfe, "aldor-bealu eorlum, swâ þu ær dydest." Þâ wäs gylden hilt gamelum rince. hârum hild-fruman, on hand gyfen, 1680 enta ær-geweorc, hit on æht gehwearf äfter deófla hryre Denigea freán, wundor-smiða geweorc, and þâ þâs worold ofgeaf grom-heort guma, godes andsaca, morðres scyldig, and his môdor eác; 1685 on geweald gehwearf worold-cyninga þäm sêlestan be sæm tweónum þâra þe on Sceden-igge sceattas dælde. Hrôðgâr maðelode, hylt sceáwode, ealde lâfe, on þäm wäs ôr writen 1690 fyrn-gewinnes: syððan flôd ofslôh, gifen geótende, giganta cyn, frêcne gefêrdon: þät wäs fremde þeód êcean dryhtne, him þäs ende-leán þurh wäteres wylm waldend sealde. 1695 Swâ wäs on þæm scennum scîran goldes þurh rûn-stafas rihte gemearcod, geseted and gesæd, hwâm þät sweord geworht, îrena cyst ærest wære, wreoðen-hilt and wyrm-fâh. Þâ se wîsa spräc 1700 sunu Healfdenes (swîgedon ealle): "Þät lâ mäg secgan, se þe sôð and riht "fremeð on folce, (feor eal gemon "eald êðel-weard), þät þes eorl wære "geboren betera! Blæd is âræred 1705 "geond wîd-wegas, wine mîn Beówulf, "þîn ofer þeóda gehwylce. Eal þu hit geþyldum healdest, "mägen mid môdes snyttrum. Ic þe sceal mîne gelæstan "freóde, swâ wit furðum spræcon; þu scealt tô frôfre weorðan "eal lang-twidig leódum þînum, 1710 "häleðum tô helpe. Ne wearð Heremôd swâ "eaforum Ecgwelan, Âr-Scyldingum; "ne geweôx he him tô willan, ac tô wäl-fealle "and tô deáð-cwalum Deniga leódum; "breát bolgen-môd beód-geneátas, 1715 "eaxl-gesteallan, ôð þät he âna hwearf, "mære þeóden. mon-dreámum from: "þeáh þe hine mihtig god mägenes wynnum, "eafeðum stêpte, ofer ealle men "forð gefremede, hwäðere him on ferhðe greów 1720 "breóst-hord blôd-reów: nallas beágas geaf "Denum äfter dôme; dreám-leás gebâd, "þät he þäs gewinnes weorc þrowade, "leód-bealo longsum. Þu þe lær be þon, "gum-cyste ongit! ic þis gid be þe 1725 "âwräc wintrum frôd. Wundor is tô secganne, "hû mihtig god manna cynne "þurh sîdne sefan snyttru bryttað, "eard and eorl-scipe, he âh ealra geweald. "Hwîlum he on lufan læteð hworfan 1730 "monnes môd-geþonc mæran cynnes, "seleð him on êðle eorðan wynne, "tô healdanne hleó-burh wera, "gedêð him swâ gewealdene worolde dælas, "sîde rîce, þät he his selfa ne mäg 1735 "for his un-snyttrum ende geþencean; "wunað he on wiste, nô hine wiht dweleð, "âdl ne yldo, ne him inwit-sorh "on sefan sweorceð, ne gesacu ôhwær, "ecg-hete eóweð, ac him eal worold 1740 "wendeð on willan; he þät wyrse ne con, "ôð þät him on innan ofer-hygda dæl "weaxeð and wridað, þonne se weard swefeð, "sâwele hyrde: bið se slæp tô fäst, "bisgum gebunden, bona swîðe neáh, 1745 "se þe of flân-bogan fyrenum sceóteð.

XXVI. THE DISCOURSE IS ENDED.--BEÓWULF PREPARES TO LEAVE.

"Þonne bið on hreðre under helm drepen "biteran stræle: him bebeorgan ne con "wom wundor-bebodum wergan gâstes; "þinceð him tô lytel, þät he tô lange heóld, 1750 "gýtsað grom-hydig, nallas on gylp seleð "fätte beágas and he þâ forð-gesceaft "forgyteð and forgýmeð, þäs þe him ær god sealde "wuldres waldend, weorð-mynda dæl. "Hit on ende-stäf eft gelimpeð, 1755 "þät se lîc-homa læne gedreóseð, "fæge gefealleð; fêhð ôðer tô, "se þe unmurnlîce mâdmas dæleð, "eorles ær-gestreón, egesan ne gýmeð. "Bebeorh þe þone bealo-nîð, Beówulf leófa, 1760 "secg se betsta, and þe þät sêlre geceós, "êce rædas; oferhyda ne gým, "mære cempa! Nu is þînes mägnes blæd "âne hwîle; eft sôna bið, "þät þec âdl oððe ecg eafoðes getwæfeð, 1765 "oððe fýres feng oððe flôdes wylm, "oððe gripe mêces oððe gâres fliht, "oððe atol yldo, oððe eágena bearhtm "forsiteð and forsworceð; semninga bið, "þät þec, dryht-guma, deáð oferswýðeð. 1770 "Swâ ic Hring-Dena hund missera "weóld under wolcnum, and hig wîge beleác "manigum mægða geond þysne middan-geard, "äscum and ecgum, þät ic me ænigne "under swegles begong gesacan ne tealde. 1775 "Hwät! me þäs on êðle edwenden cwom, "gyrn äfter gomene, seoððan Grendel wearð, "eald-gewinna, in-genga mîn: "ic þære sôcne singales wäg "môd-ceare micle. Þäs sig metode þanc, 1780 "êcean drihtne, þäs þe ic on aldre gebâd, "þät ic on þone hafelan heoro-dreórigne "ofer eald gewin eágum starige! "Gâ nu tô setle, symbel-wynne dreóh "wîgge weorðad: unc sceal worn fela 1785 "mâðma gemænra, siððan morgen bið." Geát wäs gläd-môd, geóng sôna tô, setles neósan, swâ se snottra hêht. Þâ wäs eft swâ ær ellen-rôfum, flet-sittendum fägere gereorded 1790 niówan stefne. Niht-helm geswearc deorc ofer dryht-gumum. Duguð eal ârâs; wolde blonden-feax beddes neósan, gamela Scylding. Geát ungemetes wel, rôfne rand-wîgan restan lyste: 1795 sôna him sele-þegn sîðes wêrgum, feorran-cundum forð wîsade, se for andrysnum ealle beweotede þegnes þearfe, swylce þý dôgore heáðo-lîðende habban scoldon. 1800 Reste hine þâ rûm-heort; reced hlifade geáp and gold-fâh, gäst inne swäf, ôð þät hrefn blaca heofones wynne blîð-heort bodode. Þâ com beorht sunne scacan ofer grundas; scaðan onetton, 1805 wæron äðelingas eft tô leódum fûse tô farenne, wolde feor þanon cuma collen-ferhð ceóles neósan. Hêht þâ se hearda Hrunting beran, sunu Ecglâfes, hêht his sweord niman, 1810 leóflîc îren; sägde him þäs leánes þanc, cwäð he þone gûð-wine gôdne tealde, wîg-cräftigne, nales wordum lôg mêces ecge: þät wäs môdig secg. And þâ sîð-frome searwum gearwe 1815 wîgend wæron, eode weorð Denum äðeling tô yppan, þær se ôðer wäs häle hilde-deór, Hrôðgâr grêtte.

XXVII. THE PARTING WORDS.

Beówulf maðelode, bearn Ecgþeówes: "Nu we sæ-lîðend secgan wyllað 1820 "feorran cumene, þät we fundiað "Higelâc sêcan. Wæron her tela "willum bewenede; þu ûs wel dohtest. "Gif ic þonne on eorðan ôwihte mäg "þînre môd-lufan mâran tilian, 1825 "gumena dryhten, þonne ic gyt dyde, "gûð-geweorca ic beó gearo sôna. "Gif ic þät gefricge ofer flôda begang, "þät þec ymbe-sittend egesan þýwað, "swâ þec hetende hwîlum dydon, 1830 "ic þe þûsenda þegna bringe, "häleða tô helpe. Ic on Higelâce wât, "Geáta dryhten, þeáh þe he geong sý, "folces hyrde, þät he mec fremman wile "wordum and worcum, þät ic þe wel herige, 1835 "and þe tô geóce gâr-holt bere "mägenes fultum, þær þe bið manna þearf; "gif him þonne Hrêðrîc tô hofum Geáta "geþingeð, þeódnes bearn, he mäg þær fela "freónda findan: feor-cýððe beóð 1840 "sêlran gesôhte þäm þe him selfa deáh." Hrôðgâr maðelode him on andsware: "Þe þâ word-cwydas wittig drihten "on sefan sende! ne hýrde ic snotorlîcor "on swâ geongum feore guman þingian: 1845 "þu eart mägenes strang and on môde frôd, "wîs word-cwida. Wên ic talige, "gif þät gegangeð, þät þe gâr nymeð, "hild heoru-grimme Hrêðles eaferan, "âdl oððe îren ealdor þînne, 1850 "folces hyrde, and þu þîn feorh hafast, "þät þe Sæ-Geátas sêlran näbben "tô geceósenne cyning ænigne, "hord-weard häleða, gif þu healdan wylt "mâga rîce. Me þîn môd-sefa 1855 "lîcað leng swâ wel, leófa Beówulf: "hafast þu gefêred, þät þâm folcum sceal, "Geáta leódum and Gâr-Denum "sib gemænum and sacu restan, "inwit-nîðas, þe hie ær drugon; 1860 "wesan, þenden ic wealde wîdan rîces, "mâðmas gemæne, manig ôðerne "gôdum gegrêtan ofer ganotes bäð; "sceal hring-naca ofer heáðu bringan "lâc and luf-tâcen. Ic þâ leóde wât 1865 "ge wið feónd ge wið freónd fäste geworhte "æghwäs untæle ealde wîsan." Þâ git him eorla hleó inne gesealde, mago Healfdenes mâðmas twelfe, hêt hine mid þæm lâcum leóde swæse 1870 sêcean on gesyntum, snûde eft cuman. Gecyste þâ cyning äðelum gôd, þeóden Scildinga, þegen betstan and be healse genam; hruron him teáras, blonden-feaxum: him wäs bega wên, 1875 ealdum infrôdum, ôðres swîðor, þät hî seoððan geseón môston môdige on meðle. Wäs him se man tô þon leóf, þät he þone breóst-wylm forberan ne mehte, ac him on hreðre hyge-bendum fäst 1880 äfter deórum men dyrne langað beorn wið blôde. Him Beówulf þanan, gûð-rinc gold-wlanc gräs-moldan träd, since hrêmig: sæ-genga bâd âgend-freán, se þe on ancre râd. 1885 Þâ wäs on gange gifu Hrôðgâres oft geæhted: þät wäs ân cyning æghwäs orleahtre, ôð þät hine yldo benam mägenes wynnum, se þe oft manegum scôd.

XXVIII. BEÓWULF RETURNS TO GEATLAND.--THE QUEENS HYGD AND THRYTHO.

Cwom þâ tô flôde fela-môdigra 1890 häg-stealdra heáp; hring-net bæron, locene leoðo-syrcan. Land-weard onfand eft-sîð eorla, swâ he ær dyde; nô he mid hearme of hliðes nosan gästas grêtte, ac him tôgeánes râd; 1895 cwäð þät wilcuman Wedera leódum scawan scîr-hame tô scipe fôron. Þâ wäs on sande sæ-geáp naca hladen here-wædum, hringed-stefna mearum and mâðmum: mäst hlifade 1900 ofer Hrôðgâres hord-gestreónum. He þäm bât-wearde bunden golde swurd gesealde, þät he syððan wäs on meodu-bence mâðme þý weorðra, yrfe-lâfe. Gewât him on ýð-nacan, 1905 drêfan deóp wäter, Dena land ofgeaf. Þâ wäs be mäste mere-hrägla sum, segl sâle fäst. Sund-wudu þunede, nô þær wêg-flotan wind ofer ýðum sîðes getwæfde; sæ-genga fôr, 1910 fleát fâmig-heals forð ofer ýðe, bunden-stefna ofer brim-streámas, þät hie Geáta clifu ongitan meahton, cûðe nässas. Ceól up geþrang, lyft-geswenced on lande stôd. 1915 Hraðe wäs ät holme hýð-weard gearo, se þe ær lange tîd, leófra manna fûs, ät faroðe feor wlâtode; sælde tô sande sîd-fäðme scip oncer-bendum fäst, þý läs hym ýða þrym 1920 wudu wynsuman forwrecan meahte. Hêt þâ up beran äðelinga gestreón, frätwe and fät-gold; näs him feor þanon tô gesêcanne sinces bryttan: Higelâc Hrêðling þær ät hâm wunað, 1925 selfa mid gesîðum sæ-wealle neáh; bold wäs betlîc, brego-rôf cyning, heá on healle, Hygd swîðe geong, wîs, wel-þungen, þeáh þe wintra lyt under burh-locan gebiden häbbe 1930 Häreðes dôhtor: näs hió hnâh swâ þeáh, ne tô gneáð gifa Geáta leódum, mâðm-gestreóna. Mod Þryðo wäg, fremu folces cwên, firen ondrysne: nænig þät dorste deór genêðan 1935 swæsra gesîða, nefne sin-freá, þät hire an däges eágum starede; ac him wäl-bende weotode tealde, hand-gewriðene: hraðe seoððan wäs äfter mund-gripe mêce geþinged, 1940 þät hit sceaðen-mæl scyran môste, cwealm-bealu cýðan. Ne bið swylc cwênlîc þeáw idese tô efnanne, þeáh þe hió ænlîcu sý, þätte freoðu-webbe feores onsäce äfter lîge-torne leófne mannan. 1945 Hûru þät onhôhsnode Heminges mæg; ealo drincende ôðer sædan, þät hió leód-bealewa läs gefremede, inwit-nîða, syððan ærest wearð gyfen gold-hroden geongum cempan, 1950 äðelum dióre, syððan hió Offan flet ofer fealone flôd be fäder lâre sîðe gesôhte, þær hió syððan wel in gum-stôle, gôde mære, lîf-gesceafta lifigende breác, 1955 hióld heáh-lufan wið häleða brego, ealles mon-cynnes mîne gefræge þone sêlestan bî sæm tweónum eormen-cynnes; forþam Offa wäs geofum and gûðum gâr-cêne man, 1960 wîde geweorðod; wîsdôme heóld êðel sînne, þonon Eómær wôc häleðum tô helpe, Heminges mæg, nefa Gârmundes, nîða cräftig.

XXIX. HIS ARRIVAL. HYGELAC'S RECEPTION.

Gewât him þâ se hearda mid his hond-scole 1965 sylf äfter sande sæ-wong tredan, wîde waroðas. Woruld-candel scân, sigel sûðan fûs: hî sîð drugon, elne geeodon, tô þäs þe eorla hleó, bonan Ongenþeówes burgum on innan, 1970 geongne gûð-cyning gôdne gefrunon hringas dælan. Higelâce wäs sîð Beówulfes snûde gecýðed, þät þær on worðig wîgendra hleó, lind-gestealla lifigende cwom, 1975 heaðo-lâces hâl tô hofe gongan. Hraðe wäs gerýmed, swâ se rîca bebeád, fêðe-gestum flet innan-weard. Gesät þâ wið sylfne, se þâ säcce genäs, mæg wið mæge, syððan man-dryhten 1980 þurh hleóðor-cwyde holdne gegrêtte meaglum wordum. Meodu-scencum hwearf geond þät reced Häreðes dôhtor: lufode þâ leóde, lîð-wæge bär hælum tô handa. Higelâc ongan 1985 sînne geseldan in sele þam heán fägre fricgean, hyne fyrwet bräc, hwylce Sæ-Geáta sîðas wæron: "Hû lomp eów on lâde, leófa Biówulf, "þâ þu færinga feorr gehogodest, 1990 "säcce sêcean ofer sealt wäter, "hilde tô Hiorote? Ac þu Hrôðgâre "wîd-cûðne weán wihte gebêttest, "mærum þeódne? Ic þäs môd-ceare "sorh-wylmum seáð, sîðe ne trûwode 1995 "leófes mannes; ic þe lange bäd, "þät þu þone wäl-gæst wihte ne grêtte, "lête Sûð-Dene sylfe geweorðan "gûðe wið Grendel. Gode ic þanc secge, "þäs þe ic þe gesundne geseón môste." 2000 Biówulf maðelode, bearn Ecgþiówes: "Þät is undyrne, dryhten Higelâc, "mære gemêting monegum fira, "hwylc orleg-hwîl uncer Grendles "wearð on þam wange, þær he worna fela 2005 "Sige-Scildingum sorge gefremede, "yrmðe tô aldre; ic þät eal gewräc, "swâ ne gylpan þearf Grendeles mâga "ænig ofer eorðan uht-hlem þone, "se þe lengest leofað lâðan cynnes, 2010 "fenne bifongen. Ic þær furðum cwom, "tô þam hring-sele Hrôðgâr grêtan: "sôna me se mæra mago Healfdenes, "syððan he môd-sefan mînne cûðe, "wið his sylfes sunu setl getæhte. 2015 "Weorod wäs on wynne; ne seah ic wîdan feorh "under heofenes hwealf heal-sittendra "medu-dreám mâran. Hwîlum mæru cwên, "friðu-sibb folca flet eall geond-hwearf, "bædde byre geonge; oft hió beáh-wriðan 2020 "secge sealde, ær hió tô setle geóng. "Hwîlum for duguðe dôhtor Hrôðgâres "eorlum on ende ealu-wæge bär, "þâ ic Freáware flet-sittende "nemnan hýrde, þær hió nägled sinc 2025 "häleðum sealde: sió gehâten wäs, "geong gold-hroden, gladum suna Frôdan; "hafað þäs geworden wine Scyldinga "rîces hyrde and þät ræd talað, "þät he mid þý wîfe wäl-fæhða dæl, 2030 "säcca gesette. Oft nô seldan hwær "äfter leód-hryre lytle hwîle "bon-gâr bûgeð, þeáh seó brýd duge!

XXX. BEÓWULF'S STORY OF THE SLAYINGS.

"Mäg þäs þonne ofþyncan þeóden Heaðobeardna "and þegna gehwâm þâra leóda, 2035 "þonne he mid fæmnan on flett gæð, "dryht-bearn Dena duguða biwenede: "on him gladiað gomelra lâfe "heard and hring-mæl, Heaðobeardna gestreón, "þenden hie þâm wæpnum wealdan môston, 2040 "ôð þät hie forlæddan tô þam lind-plegan "swæse gesîðas ond hyra sylfra feorh. "Þonne cwið ät beóre, se þe beáh gesyhð, "eald äsc-wîga, se þe eall geman "gâr-cwealm gumena (him bið grim sefa), 2045 "onginneð geômor-môd geongne cempan "þurh hreðra gehygd higes cunnian, "wîg-bealu weccean and þät word âcwyð: "'Meaht þu, mîn wine, mêce gecnâwan, "'þone þin fäder tô gefeohte bär 2050 "'under here-grîman hindeman sîðe, "'dýre îren, þær hyne Dene slôgon, "'weóldon wäl-stôwe, syððan wiðer-gyld läg, "'äfter häleða hryre, hwate Scyldungas? "'Nu her þâra banena byre nât-hwylces, 2055 "'frätwum hrêmig on flet gæð, "'morðres gylpeð and þone mâððum byreð, "'þone þe þu mid rihte rædan sceoldest!'" "Manað swâ and myndgað mæla gehwylce "sârum wordum, ôð þät sæl cymeð, 2060 "þät se fæmnan þegn fore fäder dædum "äfter billes bite blôd-fâg swefeð, "ealdres scyldig; him se ôðer þonan "losað lifigende, con him land geare. "Þonne bióð brocene on bâ healfe 2065 "âð-sweord eorla; syððan Ingelde "weallað wäl-nîðas and him wîf-lufan "äfter cear-wälmum côlran weorðað. "Þý ic Heaðobeardna hyldo ne telge, "dryht-sibbe dæl Denum unfæcne, 2070 "freónd-scipe fästne. Ic sceal forð sprecan "gen ymbe Grendel, þät þu geare cunne, "sinces brytta, tô hwan syððan wearð "hond-ræs häleða. Syððan heofones gim "glâd ofer grundas, gäst yrre cwom, 2075 "eatol æfen-grom, ûser neósan, "þær we gesunde säl weardodon; "þær wäs Hondsció hild onsæge, "feorh-bealu fægum, he fyrmest läg, "gyrded cempa; him Grendel wearð, 2080 "mærum magu-þegne tô mûð-bonan, "leófes mannes lîc eall forswealg. "Nô þý ær ût þâ gen îdel-hende "bona blôdig-tôð bealewa gemyndig, "of þam gold-sele gongan wolde, 2085 "ac he mägnes rôf mîn costode, "grâpode gearo-folm. Glôf hangode "sîd and syllîc searo-bendum fäst, "sió wäs orþoncum eall gegyrwed "deófles cräftum and dracan fellum: 2090 "he mec þær on innan unsynnigne, "diór dæd-fruma, gedôn wolde, "manigra sumne: hyt ne mihte swâ, "syððan ic on yrre upp-riht âstôd. "Tô lang ys tô reccenne, hû ic þam leód-sceaðan 2095 "yfla gehwylces ond-leán forgeald; "þær ic, þeóden mîn, þîne leóde "weorðode weorcum. He on weg losade, "lytle hwîle lîf-wynna breác; "hwäðre him sió swîðre swaðe weardade 2100 "hand on Hiorte and he heán þonan, "môdes geômor mere-grund gefeóll. "Me þone wäl-ræs wine Scildunga "fättan golde fela leánode, "manegum mâðmum, syððan mergen com 2105 "and we tô symble geseten häfdon. "Þær wäs gidd and gleó; gomela Scilding "fela fricgende feorran rehte; "hwîlum hilde-deór hearpan wynne, "gomen-wudu grêtte; hwîlum gyd âwräc 2110 "sôð and sârlîc; hwîlum syllîc spell "rehte äfter rihte rûm-heort cyning. "Hwîlum eft ongan eldo gebunden, "gomel gûð-wîga gioguðe cwîðan "hilde-strengo; hreðer inne weóll, 2115 "þonne he wintrum frôd worn gemunde. "Swâ we þær inne andlangne däg "nióde nâman, ôð þät niht becwom "ôðer tô yldum. Þâ wäs eft hraðe "gearo gyrn-wräce Grendeles môdor, 2120 "sîðode sorh-full; sunu deáð fornam, "wîg-hete Wedra. Wîf unhýre "hyre bearn gewräc, beorn âcwealde "ellenlîce; þær wäs Äsc-here, "frôdan fyrn-witan, feorh ûðgenge; 2125 "nôðer hy hine ne môston, syððan mergen cwom, "deáð-wêrigne Denia leóde "bronde forbärnan, ne on bæl hladan "leófne mannan: hió þät lîc ätbär "feóndes fäðmum under firgen-streám. 2130 "Þät wäs Hrôðgâre hreówa tornost "þâra þe leód-fruman lange begeâte; "þâ se þeóden mec þîne lîfe "healsode hreóh-môd, þät ic on holma geþring "eorl-scipe efnde, ealdre genêðde, 2135 "mærðo fremede: he me mêde gehêt. "Ic þâ þäs wälmes, þe is wîde cûð, "grimne gryrelîcne grund-hyrde fond. "Þær unc hwîle wäs hand gemæne; "holm heolfre weóll and ic heáfde becearf 2140 "in þam grund-sele Grendeles môdor "eácnum ecgum, unsôfte þonan "feorh ôðferede; näs ic fæge þâ gyt, "ac me eorla hleó eft gesealde "mâðma menigeo, maga Healfdenes.

XXXI. HE GIVES PRESENTS TO HYGELAC. HYGELAC REWARDS HIM. HYGELAC'S DEATH. BEÓWULF REIGNS.