M.
Maai liever twee dagen te vroeg dan een dag te laat. _Better reap two days too soon than one too late._
Magere luizen bijten het hardst. _Starved lice bite the hardest._
Magere vlooijen bijten scherp. _Hungry flies bite sore._
Meer geluk dan wijsheid. _More luck than wit._
Meet driemaal eer gij eens snijd. _Measure thrice before you cut once._
Men dempt den put als het kalf verdronken is. _When the calf is drowned they cover the well._
Menigeen zoekt goede nachten, en verliest goede dagen. _Many seek good nights and lose good days._
Men kan beter van eene boerin eene juffrouw maken dan van eene juffrouw eene boerin. _It is easier to make a lady of a peasant-girl than a peasant-girl of a lady._
Men kan een ezel tegen zijn wil niet doen drinken. _There’s no making a donkey drink against his will._
Men kan geen loopend paard beslaan. _One can’t shoe a running horse._
Men kan ligt een stok vinden, als men den hond wil slaan. _It is easy to find a stick to beat a dog._
Men kan van een varkensoor geene fluweelen beurs maken. _There’s no making a silk purse of a sow’s ear._
Men kent een man niet eer voor dat hij komt tot eer. _A man is not known till he cometh to honour._
Men komt niet lagchende in den Hemel. _Men go not laughing to heaven._
Men moet alle zijne eijeren niet in ééne mand doen. _Put not all your eggs into one basket._
Men moet de huid niet willen verdeelen voor dat de beer dood is. _Don’t sell the bearskin before the bear is dead._
Men moet de koe wel melken, maar de spenen niet aftrekken. _Milk the cow, but don’t pull off the udder._
Men moet den Keizer geven het geen des Keizers is. _Render unto Cæsar the things that are Cæsar’s._
Men moet leven en laten leven. _Live, and let live._
Men moet de ploeg niet voor de paarden spannen. _Don’t yoke the plough before the horses._
Men moet de schapen scheren, maar niet villen. _Shear the sheep, but don’t flay them._
Men moet de steel de bijl niet na werpen. _Don’t throw the handle after the bill._
Men moet eten, al waren alle boomen galgen. _A man must eat, though every tree were a gallows._
Men moet zeilen terwijl de wind dient. _Men must sail while the wind serveth._
Men moet zomwijl de duivel een kaars ontsteeken. _One must sometimes hold a candle to the devil._
Men plukt de gans, zoo lang zij vederen heeft. _Geese are plucked as long as they have any feathers._
Men spreekt zoo lang van een ding, totdat het komt. _What is long spoken of happens at last._ (_Long looked for comes at last._)
Men vangt meer vliegen met een’ lepel stroop dan met een vat azijn. _More flies are caught with a spoonful of syrup than with a cask of vinegar._
Men vangt geen hazen met trommels. _Hares are not caught with drums._
Men vangt het paard bij den breidel, en den man bij zijn woord. _Take a horse by his bridle and a man by his word._
Met al te veel kakelens, wordt de waarheid verloren. _Truth is lost with too much debating._
Met arbeyd krijgt men vuur uit den steen. _By labour fire is got out of a stone._
Met de levenden begraaft men de dooden. _By the living we bury the dead._
Met dieven vangt men dieven. _Set a thief to catch a thief._
Met hertensvrienden mijd van twisten zelfs ’t begin: want gramschap teelt maar haat; en eendragt voed de min. _Forbear a quarrel with a friend to move: anger breeds hatred; concord sweetens love._
Met ledige handen is het kwaad havikken vangen. _It’s hard to catch hawks with empty hands._ (_With emptie hands men may no haukes lure._—CHAUCER.)
Met leêge handen is kwaad te markt te gaan. _It is bad marketing with empty pockets._
Met onwillige honden is kwaad hazen vangen. _It is hard to catch hares with unwilling hounds._
Met tijd en stroo rijpen de mispelen. _Time and straw make medlars ripe._
Metter tijt bijt de muis een kabel in stukken. _In time a mouse will gnaw through a cable._
Met vallen leert men zeker gaan. _By falling we learn to go safely._
Met veel slagens wordt de stok-visch murwer. _Stock-fish are made tender by much beating._
Met vollen mond is ’t kwaad blazen. _It is hard to blow with a full mouth._
Mostaard na den maaltijd. _After meat comes mustard._
N.
Naaste buur naaste bloedvriend als het kalf in de groef ligt. _The nearest boor is the nearest kinsman when the calf lies in the ditch._
Na de ebbe komt de vloed, en de vrienden met het goed. _After ebb comes flood, and friends with good._
Na den regen komt het mooije weêr. _After rain comes fair weather._
Na eer en staat volgt nijd en haat. _After honour and state follow envy and hate._
Na groote droogte komt groote regen. _After great droughts come great rains._
Na het zuure komt het zoet. _After the sour comes the sweet._
Na hooge vloeden diepe ebben. _After high floods come low ebbs._
Na regen komt zonneschijn. _After rain comes sunshine._
Neem een Brabandsch schaap, een’ Gelderschen os, een Vlaamsch kapoen, en eene Friesche koe. _Choose a Brabant sheep, a Guelder ox, a Flemish capon, and a Friezeland cow._
Neemt nooit bij de hand dat u hier na mocht rouwen. _Take nothing in hand that may bring repentance._
Niemand gelukkig voor zijnen dood. _No man knoweth fortune till he dies._
Niemand is wijs in zijn eigen zaak. _No one is wise in his own affairs._
Niemand kan langer vrede hebben dan zijn buurman wil. _No one can have peace longer than his neighbour pleases._
Niemand leert als met schade of schande. _No man learneth but by pain or shame._
Niemand’s lief is lelijk. _Nobody’s sweetheart is ugly._
Niemand weet waar een ander de schoen wringt. _No one knows where another’s shoe pinches._
Niemand zoo zeker of hij kan missen. _No one so sure but he may miss._
Niet doen, leert kwaad doen. _To do nothing teacheth to do evil._
Nieuwe bezems vegen schoon. _New brooms sweep clean._
Nijd krijt van spijt waar eere rijd. _Envy crieth of spite where honour rideth._
Nog beter is het, verloren arbeid gedaan, dan in ledigheid zich te verliezen. _Better lose your labour than your time in idleness._
Nood breekt ijzer. _Necessity breaks iron._
Nood breekt wet. _Necessity knows no law._
Nooit ambtje zoo kleen, of het is beter dan geen. _No office so humble but it is better than nothing._
O.
Olie in het vuur werpen. _To throw oil on the fire._
Om eene kleine zaak eet de wolf het schaap. _On a small pretence the wolf devours the sheep._
Onder een staand zeil is goed roeijen. _It is good rowing with set sail._
Ongelegde eijeren zijn onzekere kuikens. _Unlaid eggs are uncertain chickens._
Ongelijke paarden trekken kwalijk. _Ill-matched horses draw badly._
Onkruid vergaat nooit. _Ill weeds grow apace._
Ons tijd verloopt gelijk een stroom; en naar het blad zoo valt den boom. _Our time runs on like a stream; first fall the leaves and then the tree._
Onthoud dit, lieve vriend, het is een wijzen raad: ontkleed u nimmermeer eer dat gy slapen gaat. _Precaution said, Good friend, this counsel keep: strip not yourself until you’re laid to sleep._
Ook hazen trekken een leeuw bij den baard als hij dood is. _Even hares pull a lion by the beard when he is dead._
Oost, west, t’huis best. _East or west, home is best._
Op een’ gebaanden weg groeit geen gras. _Grass grows not upon the highway._
Op een’ witten Spanjaard en op een’ zwarten Engelschman moet men achtgeven. _Beware of a white Spaniard and a black Englishman._
Op haastige vragen dient traag geantwoord. _Hasty questions require slow answers._
Oude honden is kwaad bassen te leeren. _It is hard to teach old dogs to bark._
Oude vogelen zijn niet met katten vangen. _Old birds are not caught with cats._
Oude vossen zijn kwaad te vangen. _Old foxes are hard to catch._
Over een haverstroo twisten. _To quarrel over a straw._
P.
Paarlen voor de varkens strooijen. _To cast pearls before swine._
Praatjes vullen geen gaatjes. _Fine words don’t fill the belly._
R.
Raad voor daad. _Counsel before action._
Raakt een bezeerd paard aan, en hij zal slaan. _Touch a galled horse and he’ll wince._
Raders zijn geene gelders. _Advisers are not givers._
Rijd voort, maar ziet om. _Ride on, but look before you._
Rijke lui hebben veel vrienden. _The rich have many friends._
Roep geen hei, eer gij overgekomen zijt. _Don’t cry holloa! till you’re out of the bush._
Roep geen hei, voor gij over de brug zijt. _Don’t cry holloa! till you’re over the bridge._
Roept geen haring eer hij in ’t net is. _Don’t cry herrings till they are in the net._
Rook, stank, en kwaade wijven zijn die de mans uit de huizen drijven. _Smoke, stench, and a troublesome wife are what drive men from home._
Rust maakt roest. _Rest makes rusty._
S.
Schande duurt langer dan armoede. _Shame lasts longer than poverty._
Schoenmaker, blijf bij u leest. _Shoemaker, stick to your last._
Schoone appelen zijn ook wel zuur. _Handsome apples are sometimes sour._
Schoone woorden vullen den zak niet. _Fair words won’t fill the sack._
Schoon geld kan veel vuil dekken. _Fair money can cover much that’s foul._
Schoonheid is maar drek als de eerbaarheid verloren is. _Beauty is but dross if honesty be lost._
Schuim is geen bier. _Froth is no beer._
Slapende honden zal men niet wakker maken. _Wake not a sleeping dog._
Smeed het ijzer terwijl het heet is. _Strike whilst the iron is hot._
Snijd uw mantel naar uw laken. _Cut your coat according to your cloth._
Spaanderen naar Noorwegen brengen. _To carry fir-trees to Norway._ (_To carry coals to Newcastle._)
Span den boog niet al te sterk, want dan barst hij. _Strain not your bow beyond its bent, lest it break._
Spillen is een kwade gewoonte, sparen is een wisse rente. _Wasting is a bad habit, sparing a sure income._
Spreekt zij Engelsch? _Do you speak English?_ (Meaning, _Have you got any money?_ We used to say in England, _Have you got any Spanish?_)
Spreekwoorden zijn dochters der dagelijksche ondervinding. _Proverbs are the daughters of daily experience._
Spreken is zilver, zwijgen is goud. _Speaking is silver, silence is gold._
Sta maar een wijl, gij verliest een mijl. _Stay a while, and lose a mile._
Steek de hand in de conscientie, en zie of ze er niet pik zwaart weder uitkomt. _Put your hand in your conscience and see if it don’t come out as black as pitch._
Steek uw vinger in geen dwazens mond. _Thrust not thy finger in a fool’s mouth._
Steek uw voeten niet verder dan uw bed reikt. _Stretch your legs no farther than your coverlet._
Stille waters hebben diepe gronden. _Still waters are deep._
Streelje den hond, hij bederft uw kleed. _Caress your dog, and he’ll spoil your clothes._
Strooit geen rozen voor varkens. _Strew no roses before swine._
T.
Tegen stroom is kwaad zwemmen. _It is hard to swim against the stream._
Tegen wind en stroom kan men niet opzeilen. _It is ill sailing against wind and tide._
Te veel is kwaad genoeg, zij dat wat gij geniet; een schip vaart veiligst door een’ niet te sterken vliet. _Rejoice in little, shun what is extreme; the ship rides safest in a little stream._
Te veel van een ding is nergens nut toe. _Too much of one thing is good for nothing._
Tijd en plaats doen den dief stelen. _Time and place make the thief._
Tijd gewonnen, veel gewonnen. _Time gained, much gained._
Tijd is geld. _Time is money._
Toen Adam spitte en Eva span, waar vond men toen den edelman? _When Adam delved and Eve span, who was then the gentleman?_
Trekt men één varken bij den staart dan schreeuwen zij allen. _If you pull one pig by the tail all the rest squeak._
Tucht baart vrucht. _Correction bringeth fruit._
Tusschen den hamer en het aanbeeld. _Between the hammer and the anvil._
Tusschen lepel en mond, valt het sop te grond. _’Twixt the spoon and the lip, the morsel may slip._
Tusschen twee stoelen valt de aars op de aarde. _Between two stools the breech cometh to the ground._
Twee appelen met éénen stok afwerpen. _To bring down two apples with one stick._
Twee hanen in een huis, de kat met de muis, een oud man en een ijongwn wijf geeft eeuwig gekijf. _Two cocks in one house, a cat and a mouse, an old man and young wife, are always in strife._
Twee honden aan een been komen zelden overeen. _Two dogs seldom agree over one bone._
Twee vliegen met éénen klap slaan. _To kill two birds with one stone._
U.
Uit den overvloed des harten spreekt de mond. _Out of the abundance of the heart the mouth speaketh._
Uit het oog, uit het hart. _Out of sight, out of mind._